Негізгі тұжырымдар
Tendermint – консенсус пен желіні басқаратын, әзірлеушілерге қолданба қабатын кез келген бағдарламалау тілінде құруға мүмкіндік беретін ашық бастапқы коды бар блокчейн қозғалтқышы.
Ол транзакциялардың лезде түпкілікті расталуын қамтамасыз ететін, яғни блок растаулары қажет болмайтын, Византиялық ақауларға төзімділік (BFT) стейкинг дәлелі (PoS) консенсус моделін пайдаланады.
Қолданбалы блокчейн интерфейсі (ABCI) консенсус қозғалтқышын қолданба қабатынан бөледі, бұл архитектураны модульдік әрі икемді етеді.
Cosmos SDK Tendermint негізінде құрастырылған (қазір CometBFT ретінде қолдау көрсетіледі) және Блокчейндер арасындағы байланыс (IBC) протоколын қамтамасыз етеді. Бұл кроссчейн өзара әрекеттесу мүмкіндігін жүздеген тізбек арасында іске асырады.
2025 жылғы сәуірде IBC v2 (Eureka) Cosmos Hub-та іске қосылып, үшінші тарап көпірлерінсіз Ethereum-ға жергілікті өзара әрекеттесу мүмкіндігін кеңейтті.
Кіріспе
Сіз білетін және пайдаланатын блокчейндердің құрылымы едәуір қатаң. Әзірлеуші ретінде бұл әдетте екі нұсқа береді: қолданбаларды шектеулі ортада құру немесе кодты форк жасап, жаңа тізбек құру. Алайда жаңа тізбек құру оңай емес, себебі сізге желіні де іске қосып, консенсус механизмін таңдау қажет.
Tendermint – бұл процесті жеңілдететін ашық бастапқы коды бар бағдарламалық жасақтама. Ол әзірлеушілерге қолданба қабатын кез келген бағдарламалау тілінде құруға назар аударуға мүмкіндік беру үшін дайын консенсус пен желілік қабатты ұсынады.
Tendermint туралы не білуіңіз керек
Блокчейн архитектурасын түсіну
Tendermint – Bitcoin және Ethereum сияқты блокчейн стегінің бір түрі. Блокчейн стегі – бұл тек дерекқордың өзі ғана емес, сонымен қатар тең деңгейлі (P2P) желі де, түйіндердің өзара байланысу тәсілі және оның үстіндегі транзакция мен смарт келісімшарт логикасы. Мақсат – барлық қатысушының бір-біріне сенбесе де, ортақ күй бойынша келісімге келуі.
Бүгінде көптеген ірі блокчейндер бағдарламалық жасақтама компоненттері бір-бірімен тығыз байланысқан монолитті архитектураға сүйенеді. Бір бөлікті өзгерту басқаларын бұзу қаупін тудырады. Tendermint бұған қарама-қарсы тәсілді ұстанып, компоненттерді әрқайсысын тәуелсіз жаңартуға болатындай етіп бөлетін модульдік архитектураны қолданады.
Византиялық ақауларға төзімділік (BFT)
Bitcoin Byzantine Generals' Problem деп аталатын таратылған жүйелердегі бұрыннан келе жатқан мәселені шешті. Византиялық ақауларға төзімділік туралы мақаламыз егжей-тегжейін қамтиды, бірақ қысқаша айтқанда, BFT кейбір түйіндер жалған немесе бүлінген хабарламалар жіберіп жатқанның өзінде қатысушылар келісімге келе алатын жүйені сипаттайды.
Византиялық ақауларға төзімді емес блокчейн орталық үйлестірушісіз сенімді түрде жұмыс істей алмайды. Bitcoin мұны Жұмыс дәлелі (PoW) консенсус алгоритмін пайдалану арқылы шешті. Tendermint басқа тәсілді қолданады.
Блокчейннің үш қабаты
Блокчейндер әдетте үш қабаттан тұрады: қолданба қабаты, консенсус қабаты және желілік қабат. Консенсус пен желілік қабаттар – түйіндер байланысып, ортақ күй бойынша келісімге келетін жер. Қолданба қабаты – пайдаланушылар мен әзірлеушілер орталықтандырылмаған қолданбалар және смарт келісімшарт логикасы арқылы өзара әрекеттесетін жер.
Tendermint консенсус пен желілік қабаттарды тікелей басқарады. Қолданба қабаты толығымен әзірлеушіге қалдырылады.
Tendermint Core
Терминологияға қысқаша ескерту: Tendermint бастапқы компанияны да (оны Jae Kwon құрған), оның бағдарламалық жасақтамасын да білдіреді. Tendermint Core – консенсус қозғалтқышының атауы. 2023 жылы Tendermint Core Cosmos экожүйесінен тыс кеңірек қолданысын көрсету үшін CometBFT болып ребрендингтен өтті. Протоколға сілтеме жасағанда бұл екі атау іс жүзінде өзара алмастырылатын болып саналады.
CometBFT (бұрынғы Tendermint Core) – Византиялық ақауларға төзімділігі бар таратылған консенсус қозғалтқышы. Ол Стейкинг дәлелі (PoS) механизмін пайдаланады, мұнда белсенді жиыннан кездейсоқ валидатор әр раундта келесі блокты ұсыну үшін таңдалады. Егер басқа валидаторлардың жеткілікті саны мақұлдаса, блок қосылады және түпкіліктілік бірден орын алады. Bitcoin немесе Ethereum-нан айырмашылығы, растауларды күтудің қажеті жоқ.
Валидаторлардың кемінде үштен екісі адал болған жағдайда, желі дұрыс жұмысын жалғастырады. CometBFT секундына 1000-нан 10 000-ға дейін транзакцияны алты секундтан аз уақыттағы түпкіліктілікпен өңдеуге арналған.
Қолданбалы блокчейн интерфейсі (ABCI)
Tendermint-ті әзірлеушілер үшін ерекше пайдалы ететін нәрсе – Қолданбалы блокчейн интерфейсі немесе ABCI. Бұл – консенсус қозғалтқышын әзірлеуші құрған кез келген қолданба қабатымен байланыстыратын интерфейс. ABCI анықталған стандарт болғандықтан, әзірлеушілер өз қолданбасын кез келген бағдарламалау тілінде жазып, оны өзгертпестен консенсус қозғалтқышына қоса алады.
Бұл жаңа блокчейн құрып жатқан әзірлеушіге консенсусты нөлден бастап енгізудің немесе валидаторлар желісін бастапқыдан іске қосудың қажеті жоқ дегенді білдіреді. Олар өз қолданбасының логикасын анықтап, оны стекке қосады.
Ethermint-ке не болды?
Tendermint-пен не істеуге болатынының ерте мысалдарының бірі Ethermint болды – бұл Ethereum виртуалдық машинасын алып, оны Tendermint Core-ға қосқан жоба. Бұл Solidity смарт келісімшарттарын Стейкинг дәлелі тізбегінде іске қосуға мүмкіндік берді. Содан бері Ethermint-тің орнын Evmos және Cosmos Labs 2025 жылы шығарған ашық бастапқы коды бар Cosmos EVM басты. Ethermint-тің негізгі идеясы, яғни Ethereum-мен үйлесімді орындалуды жылдамырақ әрі энергияны тиімдірек пайдаланатын консенсус қабатымен біріктіру, Cosmos экожүйесінде әлі де орталық маңызға ие.
Блокчейндердің өзара әрекеттесу мүмкіндігі және Cosmos SDK
Cosmos SDK – CometBFT негізінде құрылған ашық бастапқы коды бар фреймворк. Ол әзірлеушілерге қолданбаға тән жария немесе жеке блокчейндер жасауға мүмкіндік береді. Бұл тізбектер активтерді аударуды және тізбектер арасында хабарламалар алмасуды орталықтандырылған көпірді қажет етпей іске асыратын Блокчейндер арасындағы байланыс (IBC) протоколы арқылы кеңірек Cosmos желісіне қосыла алады. Мұны көпшілік «блокчейндер интернеті» деп атайды. Ол ұсынатын өзара әрекеттесу мүмкіндігі әзірлеушілердің елеулі қызығушылығын тудырды.
2025 жылдың сәуірінде IBC v2, сондай-ақ IBC Eureka ретінде белгілі, Cosmos Hub-та іске қосылды. Бұл жаңарту IBC-дің Ethereum-ға жергілікті қосылымын кеңейтіп, пайдаланушыларға Cosmos тізбектері мен Ethereum арасында активтерді үшінші тарап көпірлерінсіз аударуға мүмкіндік берді. Ол 115-тен астам блокчейн бойынша ай сайынғы 3 миллиард $-дан астам кроссчейн көлемін қолдайды. Кеңірек экожүйе туралы толығырақ ақпарат алу үшін Cosmos (ATOM) дегеніміз не? мақаласын қараңыз.
Cosmos SDK көмегімен жасалған танымал жобаларға BNB Smart Chain, Osmosis, dYdX және Injective кіреді. Бұл жобалар фреймворк қолдайтын қолдану жағдайларының ауқымын көрсетеді, яғни орталықтандырылмаған биржалардан бастап дериватив платформалары мен қолданбаға арналған қаржылық тізбектерге дейін.
Сұрақ-жауап
Tendermint пен CometBFT арасындағы айырмашылық қандай?
Екеуі де бірдей консенсус қозғалтқышын білдіреді. Tendermint Core 2023 жылы бастапқы Cosmos жобасынан тыс тәуелсіз дамуын және қолданылуын көрсету үшін CometBFT болып қайта аталды. Негізгі протокол мен оның BFT Стейкинг дәлелі (PoS) механикасы өзгеріссіз қалды.
Tendermint Cosmos-пен бірдей ме?
Жоқ. Tendermint (CometBFT) – Cosmos SDK жұмысын қамтамасыз ететін консенсус қозғалтқышы, бірақ олар бөлек компоненттер. Cosmos – өзара әрекеттесе алатын блокчейндердің кеңірек экожүйесі. Tendermint Cosmos тізбектері пайдалана алатын консенсус пен желілік деңгейді қамтамасыз етеді.
Tendermint лезде түпкілікті бекітуге қалай қол жеткізеді?
Tendermint раундқа негізделген валидаторлардың дауыс беру процесін пайдаланады. Валидаторлардың үштен екісі блокты мақұлдағаннан кейін, ол түпкілікті болып саналады. Ықтималдыққа негізделген финалдылық жоқ және тізбектің қайта ұйымдастырылу қаупі болмайды, яғни транзакциялар бір блок ішінде расталады.
ABCI дегеніміз не?
Қолданбалы блокчейн интерфейсі (ABCI) – Tendermint консенсус қозғалтқышын қолданба деңгейімен байланыстыратын стандартты интерфейс. Интерфейс бағдарламалау тіліне тәуелсіз болғандықтан, әзірлеушілер өз қолданбасын кез келген бағдарламалау тілінде жаза алады және сонымен бірге Tendermint-тің консенсус пен желілік стек артықшылықтарын пайдалана алады.
IBC v2 (Eureka) дегеніміз не?
2025 жылдың сәуірінде іске қосылған IBC v2 – Cosmos тізбектері мен Ethereum арасында жергілікті байланысты қамтамасыз ететін Блокчейндер арасындағы байланыс протоколының жаңартуы. Ол үшінші тарап көпірлеріне деген қажеттілікті жояды және екі экожүйе арасында активтерді аударуды және хабарламалар алмасуды тікелей қолдайды.
Қорытынды ойлар
Tendermint блокчейнді әзірлеудегі кең таралған мәселені шешеді: консенсусты нөлден қайта ойлап таппай-ақ жаңа тізбекті қалай құруға болады. ABCI арқылы консенсус пен желілік деңгейлерді қолданба деңгейінен бөлу арқылы ол әзірлеушілерге жұмыс істеуге арналған модульдік, тілге тәуелсіз негіз береді. CometBFT бұл архитектураны әрі қарай жалғастырады, ал Cosmos SDK оны саладағы ең белсенді тізбектердің кейбірін қамтамасыз ететін практикалық құралдар жиынтығына айналдырды.
Қосымша оқу
Жауапкершіліктен бас тарту туралы мәлімдеме: бұл мазмұн сізге ешқандай мәлімдемесіз немесе кепілдіксіз, тек жалпы ақпараттық және білім беру мақсаттарында «сол қалпында» ұсынылады. Ол қаржылық, заңдық немесе басқа кәсіби кеңес ретінде түсіндірілмеуі керек, сондай-ақ қандай да бір нақты өнімді немесе қызметті сатып алуды ұсынуға арналмаған. Тиісті кәсіби кеңесшілерден өз кеңесіңізді алуыңыз керек. Мазмұнды үшінші тарап авторы ұсынған жағдайда, онда айтылған пікірлер үшінші тарап авторына тиесілі екенін және Binance Academy көзқарасын міндетті түрде білдірмейтінін ескеріңіз. Цифрлық активтердің бағасы құбылмалы болуы мүмкін. Инвестицияңыздың құны төмендеуі де, өсуі де мүмкін және сіз салған соманы қайтара алмауыңыз ықтимал. Инвестициялық шешімдеріңіз үшін тек өзіңіз жауаптысыз және Binance Academy сіз ұшырауыңыз мүмкін кез келген шығын үшін жауап бермейді. Қосымша ақпарат алу үшін біздің Пайдалану шарттары, Тәуекел туралы ескерту және Binance Academy шарттары құжаттарымызды қараңыз.