Htp96

Derzeit könnt ihr eine Provision von bis zu 50% erhalten, statt des früheren Standardniveaus. Wenn ihr meinen Referenzlink nutzen wollt, müsst ihr diesen Beitrag nur etwa 1 Minute lesen, dann ist es erledigt.
JETZT LESEN

Anstatt früher eine feste Provision zu erhalten, wird Binance jetzt je nach erfülltem Niveau 30-40-50% festlegen.
Provisionserhöhung: Kann täglich erfolgen - solange die Kriterien erfüllt sind, wird das System am folgenden Tag automatisch aktualisiert.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Khi mình đặt câu hỏi “ai sẽ là khách hàng thực sự của Walrus trong 3 năm tới?”, mình nghĩ đây không phải là câu hỏi về user theo nghĩa truyền thống của crypto, mà là câu hỏi về ai thực sự cần thứ mà Walrus cung cấp khi Web3 bước qua giai đoạn thử nghiệm.
Bởi vì nếu nhìn lại lịch sử crypto, rất nhiều dự án có user ở giai đoạn đầu, nhưng rất ít dự án có khách hàng thật ở giai đoạn sau.
Và Walrus, theo mình, đang hướng đến vế thứ hai nhiều hơn vế thứ nhất.
Nếu hiểu Walrus là một lớp lưu trữ dữ liệu phi tập trung tối ưu cho hiệu suất, khả năng mở rộng và tính sẵn sàng cao, thì khách hàng tương lai của Walrus gần như chắc chắn không phải là retail user đơn lẻ.
Một cá nhân bình thường không thực sự quan tâm dữ liệu của mình được lưu ở đâu, miễn là nó hoạt động.
Người sẵn sàng trả tiền, trả chi phí cơ hội và chấp nhận độ phức tạp của Walrus là những thực thể có rủi ro hệ thống nếu dữ liệu không hoạt động đúng cách.
Nhóm khách hàng đầu tiên mình nghĩ đến là các protocol Web3 ở giai đoạn trưởng thành, đặc biệt là những protocol đã có product–market fit.
Khi một protocol còn nhỏ, họ có thể chấp nhận giải pháp tạm thời, centralized hoặc semi-centralized.
Nhưng khi protocol lớn lên, dữ liệu trở thành xương sống: metadata, state snapshots, lịch sử giao dịch, dữ liệu phục vụ indexer, dữ liệu phục vụ AI agent, hoặc dữ liệu cần tính sẵn sàng cao cho app-layer.
Ở giai đoạn đó, việc phụ thuộc vào một hệ thống lưu trữ mong manh hoặc quá tập trung trở thành rủi ro chiến lược.
Walrus phù hợp chính xác với nỗi lo này.
Trong 3 năm tới, mình tin rằng các đội xây dựng infra và middleware sẽ là nhóm khách hàng rất quan trọng của Walrus.
Họ không bán sản phẩm trực tiếp cho end-user, nhưng họ cần một lớp lưu trữ có thể scale cùng họ, không tạo single point of failure, và không buộc họ phải thiết kế lại kiến trúc khi số lượng request tăng lên.
Với nhóm này, Walrus không phải là “giải pháp rẻ nhất”, mà là giải pháp ít khiến họ phải nghĩ lại nhất trong 2–3 năm tới.
Một nhóm khách hàng khác rất dễ bị bỏ qua là các dự án game Web3 và social Web3 nghiêm túc.
Không phải game hype ngắn hạn, mà là game hoặc social app có lượng nội dung lớn, dữ liệu động liên tục và yêu cầu trải nghiệm ổn định.
Những dự án này sớm hay muộn sẽ va vào giới hạn của các giải pháp lưu trữ hiện tại: chi phí tăng nhanh, độ trễ không ổn định, hoặc rủi ro downtime.
Với họ, Walrus không phải là narrative decentralization, mà là bài toán vận hành thuần túy.
Ai đã từng scale một sản phẩm có user thật sẽ hiểu điều này rất rõ.
Mình cũng cho rằng các dự án AI x Web3 sẽ là khách hàng tự nhiên của Walrus trong vài năm tới.
AI không chỉ cần compute, mà cần dữ liệu: dữ liệu training, dữ liệu inference, dữ liệu trạng thái, dữ liệu đầu vào/đầu ra liên tục.
Khi AI agent bắt đầu tương tác on-chain nhiều hơn, nhu cầu về một lớp lưu trữ phi tập trung nhưng có hiệu suất đủ cao sẽ tăng mạnh.
Những đội này không cần Walrus vì “phi tập trung cho đẹp”, mà vì họ không thể vận hành nếu dữ liệu không sẵn sàng và không thể kiểm chứng.
Một nhóm khách hàng rất quan trọng khác là các tổ chức Web3 lớn và DAO có trách nhiệm dài hạn.
Khi DAO quản lý treasury, dữ liệu governance, proposal, lịch sử biểu quyết và các artifact liên quan trở thành tài sản quan trọng.
Việc mất dữ liệu hoặc phụ thuộc vào bên thứ ba tập trung không còn là chuyện kỹ thuật, mà là chuyện niềm tin.
Walrus, nếu chứng minh được độ ổn định và khả năng tồn tại dài hạn, sẽ hấp dẫn với nhóm khách hàng này theo cách rất thầm lặng.
Điều thú vị là trong 3 năm tới, khách hàng của Walrus rất có thể không gọi mình là “khách hàng của Walrus”.
Họ chỉ coi Walrus là một phần hạ tầng mặc định, giống như cách người ta dùng cloud hay database mà không nghĩ nhiều.
Với những lớp hạ tầng tốt, việc không được nhắc tên thường xuyên lại là dấu hiệu tích cực.
Walrus không cần được yêu thích, họ cần được tin dùng và quên đi.
Ngược lại, mình không nghĩ khách hàng chính của Walrus trong 3 năm tới sẽ là những dự án nhỏ, chạy theo trend, hoặc những team chỉ cần giải pháp nhanh để demo.
Với nhóm này, Walrus có thể bị xem là “overkill”.
Nhưng điều đó không phải vấn đề.
Rất nhiều hạ tầng tốt chỉ thực sự phát huy giá trị khi hệ sinh thái trưởng thành hơn mặt bằng chung.
Một điểm rất quan trọng là khách hàng thật của Walrus sẽ là những người đánh giá chi phí theo rủi ro dài hạn, không theo giá ngắn hạn.
Họ sẵn sàng trả chi phí cao hơn nếu điều đó giảm xác suất downtime, mất dữ liệu hoặc phải migrate trong tương lai.
Đây là tư duy của những người đã từng trả giá vì chọn giải pháp rẻ hoặc nhanh ở giai đoạn đầu.
Ở góc nhìn cá nhân, mình thấy Walrus đang xây cho một tương lai nơi Web3 bớt “thử nghiệm” hơn và bớt “lãng mạn” hơn.
Khi đó, khách hàng không còn hỏi “cái này có decentralized không?”, mà hỏi “cái này có làm hệ thống của tôi gãy không?”.
Walrus, nếu đi đúng hướng, sẽ là câu trả lời cho câu hỏi thứ hai, chứ không phải câu hỏi đầu tiên.
Tất nhiên, để thực sự có khách hàng thật, Walrus cần chứng minh rất nhiều thứ: uptime, chi phí dự đoán được, khả năng mở rộng, và quan trọng nhất là không biến mất.
Hạ tầng chỉ có giá trị khi nó tồn tại lâu hơn người dùng của nó.
Trong 3 năm tới, khách hàng của Walrus sẽ quan sát điều này rất kỹ, kể cả khi họ không nói ra.
Kết lại, theo mình, khách hàng thực sự của Walrus trong 3 năm tới không phải là số đông retail, không phải là những người tìm kiếm narrative mới, mà là những đội và tổ chức đang xây thứ gì đó buộc phải tồn tại lâu dài.
Họ cần dữ liệu không chỉ để chạy hôm nay, mà để không phải làm lại toàn bộ hệ thống vào ngày mai.
Nếu Walrus phục vụ tốt nhóm này, họ không cần trở thành cái tên ồn ào.
Chỉ cần trở thành cái tên mà khi thiếu đi, người ta mới nhận ra nó quan trọng đến mức nào.

Solana bước vào năm 2026 với nhiều tín hiệu on-chain khá tích cực, dù diễn biến giá bên ngoài vẫn còn chững lại.
Quan sát thị trường thời điểm này, mình thấy $SOL đang nhận được sự chú ý ngày càng lớn, ngay cả khi giá vẫn loanh quanh dưới mốc 130 USD trong nhiều tuần liên tiếp.
Bức tranh giá có vẻ yên ắng, nhưng phía sau là những chuyển động âm thầm đáng để theo dõi.
Trên chuỗi, hoạt động của cá voi đang tăng lên rõ rệt trong giai đoạn hợp nhất. Mình nhìn thấy mô hình quen thuộc: dòng tiền lớn tích lũy dần các token liên quan đến Solana, thay vì mua đuổi ở những nhịp tăng nóng.
Điều này thường phản ánh sự định vị dài hạn của nhà đầu tư thông minh hơn là kỳ vọng lướt sóng ngắn hạn.
Về nền tảng mạng lưới, Solana vẫn giữ được sức mạnh rất tốt. Khối lượng giao dịch DEX đạt khoảng 1,6 nghìn tỷ USD, chỉ đứng sau Binance và vượt xa nhiều sàn tập trung khác.
Với mình, đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu sử dụng thực tế của hệ sinh thái vẫn cao, bất chấp giá chưa phản ánh ngay.
Dù vậy, các chỉ báo ngắn hạn lại đưa ra những tín hiệu trái chiều. NVT tăng, trong khi open interest giảm mạnh từ khoảng 17 tỷ USD xuống còn 7,5 tỷ USD, cho thấy tâm lý thận trọng và rủi ro chốt lời vẫn tồn tại dưới vùng 130 USD.
Hiện tại, SOL đang giữ quanh đường EMA 20 ngày gần mốc 125 USD. Nếu có một cú bứt phá rõ ràng lên trên 130 USD, xu hướng có thể thay đổi nhanh. Ngược lại, mình cho rằng giá vẫn có khả năng tiếp tục đi ngang hoặc điều chỉnh về các vùng hỗ trợ thấp hơn.
#solana

Es gibt viele Anzeichen dafür, dass der klassische 4-Jahres-Zyklus von Bitcoin zunehmend an Wirksamkeit verliert.
Beobachtet man den Markt in letzter Zeit, so fällt auf, dass Bitcoin nicht mehr so eng an den vertrauten Rhythmus von Halving – Bull Run – Bear Market angepasst ist, sondern vielmehr eine neue, langfristigere Zyklusstruktur bildet.
Die Daten auf dem Diagramm deuten darauf hin, dass Bitcoin möglicherweise einem etwa 5-jährigen Zyklus folgt. In diesem Modell sind die Aufbauphasen länger, die Aufwärtstendenzen gleichmäßiger über die Zeit verteilt, und der Markt neigt dazu, länger zu „graben“, bevor er in eine echte Beschleunigungsphase eintritt.

@Dusk #dusk $DUSK
Một buổi tối mình thử đặt Dusk Network vào bối cảnh quen thuộc nhất của crypto hiện tại: Ethereum như trung tâm thanh khoản, tiêu chuẩn và developer.
Câu hỏi không phải là Dusk có cạnh tranh với Ethereum hay không, mà là Dusk có thể tồn tại và tạo giá trị khi đứng cạnh Ethereum như thế nào.
Bởi nếu một blockchain nhắm tới tài chính tuân thủ mà không nghĩ đến Ethereum, thì gần như chắc chắn nó đang tự cô lập mình.
Trước hết cần nói rõ: Dusk không được thiết kế để thay thế Ethereum.
Hai hệ này giải hai bài toán khác nhau. Ethereum tối ưu cho tính mở, composability và thanh khoản công khai. Dusk tối ưu cho privacy có chọn lọc trong bối cảnh tuân thủ.
Vấn đề là tài chính thực không sống trọn vẹn ở một phía nào. Nó cần cả hai. Và chính ở vùng giao thoa này, khả năng tích hợp của Dusk trở nên quan trọng hơn bản thân Dusk.
Ethereum hiện tại cực kỳ mạnh ở lớp public settlement.
Token tiêu chuẩn, liquidity pool, DeFi primitives, stablecoin, DAO… tất cả đều xoay quanh Ethereum hoặc các L2 tương thích.
Nhưng điểm yếu cố hữu của Ethereum là mọi thứ đều phơi bày. Với DeFi thuần crypto, điều này chấp nhận được. Với tài chính tuân thủ, đây là rào cản lớn.
Dusk không cố sửa Ethereum. Thay vào đó, nó tạo ra một execution environment song song, nơi các logic nhạy cảm có thể chạy riêng tư, rồi kết quả cần thiết mới được “đưa ra ánh sáng”.
Khả năng tích hợp đầu tiên và quan trọng nhất là tương tác tài sản.
Một tài sản có thể được phát hành hoặc quản lý trên Dusk, nhưng vẫn cần thanh khoản, định giá, và khả năng sử dụng trong hệ sinh thái Ethereum.
Nếu tài sản đó bị nhốt hoàn toàn trong Dusk, nó mất đi lợi thế lớn nhất của blockchain: khả năng kết nối.
Vì vậy, các cơ chế bridge, wrapped asset, hoặc settlement cross-chain là điều bắt buộc, không phải tùy chọn.
Ở đây, Dusk có một lợi thế khái niệm khá rõ: privacy nằm ở logic, không nằm ở tài sản cuối cùng.
Điều này có nghĩa là quyền sở hữu, điều kiện giao dịch, hạn mức, hoặc thông tin nhà đầu tư có thể được xử lý riêng tư trên Dusk, trong khi token đại diện cuối cùng vẫn có thể tồn tại và luân chuyển trong hệ sinh thái Ethereum.
Ethereum trở thành nơi thanh toán và thanh khoản, Dusk trở thành nơi quyết định ai được phép làm gì.
Một ví dụ dễ hình dung là security token.
Việc xác định ai đủ điều kiện nắm giữ, ai được phép giao dịch, và giao dịch đó có tuân thủ hay không có thể diễn ra trên Dusk bằng ZK.
Sau đó, settlement hoặc representation của token đó có thể tương tác với DeFi trên Ethereum.
Người dùng DeFi không cần biết danh tính của holder, nhưng hệ thống vẫn đảm bảo rằng mọi điều kiện pháp lý đã được đáp ứng trước đó.
Đây là kiểu tích hợp mà Ethereum tự nó rất khó làm nếu không hy sinh privacy.
Khía cạnh thứ hai là developer workflow.
Ethereum thắng vì developer quen thuộc với EVM, tooling, tiêu chuẩn. Nếu Dusk yêu cầu dev phải bỏ toàn bộ stack quen thuộc, thì rào cản adoption sẽ rất lớn.
Vì vậy, khả năng tích hợp không chỉ là bridge tài sản, mà là bridge tư duy. Dusk cần cho phép dev coi nó như một module privacy bổ sung, không phải một thế giới hoàn toàn khác.
Ở góc này, Dusk không cần phải tương thích EVM 100%.
Điều quan trọng hơn là khả năng phối hợp: smart contract trên Ethereum có thể gọi, xác minh, hoặc dựa vào kết quả từ Dusk một cách rõ ràng.
Ethereum giữ vai trò orchestration và liquidity, Dusk giữ vai trò xử lý dữ liệu nhạy cảm.
Khi hai bên phân vai rõ, developer mới có lý do dùng cả hai.
Một điểm rất đáng chú ý là regulator-facing integration.
Ethereum không được thiết kế để giao tiếp trực tiếp với cơ quan quản lý. Dusk thì có.
Trong tương lai, rất có thể các hệ thống tuân thủ, reporting, audit sẽ tương tác với Dusk, không phải với Ethereum.
Ethereum lúc đó giống như thị trường thứ cấp, nơi tài sản đã được “chuẩn hóa” về mặt pháp lý.
Dusk đóng vai trò như lớp tiền xử lý compliance cho Ethereum, chứ không phải đối thủ.
Cũng cần nói đến L2 và modular stack.
Ethereum ngày càng trở thành layer settlement, còn execution được đẩy xuống L2.
Trong bức tranh đó, Dusk có thể được nhìn như một specialized execution layer cho privacy-compliant finance.
Nó không cần cạnh tranh với rollup chung chung. Nó chỉ cần làm tốt một việc mà rollup thông thường không muốn hoặc không thể làm: xử lý dữ liệu nhạy cảm trong khi vẫn tạo ra bằng chứng có thể xác minh cho layer trên.
Tất nhiên, khả năng tích hợp này không đến miễn phí.
Cross-chain luôn phức tạp, tăng bề mặt tấn công, và làm UX khó hơn. Privacy làm debugging khó hơn. Regulator-friendly design làm tốc độ iterate chậm hơn.
Dusk chấp nhận tất cả những điều đó, và đó là một lựa chọn có chủ ý.
Vấn đề là liệu thị trường có cần một hệ như vậy đủ nhiều hay không.
Với mình, tín hiệu quan trọng nhất không phải là Dusk tích hợp kỹ thuật tốt đến đâu, mà là Ethereum có cần Dusk hay không.
Khi DeFi thuần crypto là chủ đạo, câu trả lời có thể là không.
Nhưng khi token hóa tài sản, RWA, on-chain securities và institutional finance bắt đầu chiếm tỷ trọng lớn hơn, Ethereum sẽ đối mặt với giới hạn của sự minh bạch tuyệt đối.
Khi đó, việc “outsourcing privacy” sang một hệ như Dusk trở thành lựa chọn hợp lý hơn là cố vá Ethereum.
Một điểm thú vị là mối quan hệ này không cần phải đối xứng.
Ethereum không cần biết Dusk tồn tại. Chỉ cần Dusk biết cách “nói chuyện” với Ethereum.
Rất nhiều hạ tầng thành công đã phát triển theo cách này: không cần được layer trung tâm công nhận, chỉ cần trở nên không thể thiếu với một nhóm use case cụ thể.
Vậy Dusk và khả năng tích hợp với hệ sinh thái Ethereum nên được nhìn như thế nào?
Không phải như một cuộc cạnh tranh L1–L1, mà như một sự phân công lao động.
Ethereum là nơi mọi thứ được nhìn thấy và giao dịch. Dusk là nơi những thứ không nên bị nhìn thấy vẫn có thể tồn tại một cách hợp pháp và kiểm chứng được.
Nếu crypto chỉ dừng ở mức DeFi permissionless, mối quan hệ này sẽ luôn ở mức thử nghiệm.
Nhưng nếu crypto thực sự bước vào tài chính tuân thủ, thì khả năng tích hợp kiểu này sẽ không còn là “nice to have”, mà là điều kiện sống còn.
Trong kịch bản đó, Dusk không cần phải trở thành trung tâm. Nó chỉ cần trở thành lớp mà Ethereum không thể tự mình thay thế.
Và trong hạ tầng blockchain, vai trò như vậy thường không ồn ào, nhưng lại tồn tại rất lâu.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Một buổi tối mình thử nhìn lại rất nhiều app crypto “on-chain” hiện tại và nhận ra một nghịch lý quen thuộc: logic ở on-chain, nhưng sự thật lại nằm off-chain.
Giá oracle, dữ liệu AI, metadata NFT, log hành vi, trạng thái game, kết quả bỏ phiếu chi tiết… tất cả đều sống ngoài chain, rồi được “tham chiếu” ngược lại.
Đây chính là bài toán dữ liệu off-chain được “neo” on-chain, và cũng là chỗ mà Walrus bắt đầu trở nên thú vị nếu nhìn đúng góc độ.
Trong blockchain, on-chain không có nghĩa là mọi thứ phải nằm trên chain.
On-chain có nghĩa là có một nguồn sự thật cuối cùng mà mọi người đồng thuận.
Vấn đề là dữ liệu thực tế quá lớn, quá đắt, hoặc quá thường xuyên để đưa toàn bộ lên chain.
Vì vậy, hầu hết hệ thống đều phải chấp nhận dữ liệu off-chain.
Câu hỏi không phải là “có off-chain hay không”, mà là off-chain đó được neo vào on-chain bằng cách nào.
Trước đây, cách làm phổ biến là rất thô: dữ liệu nằm trên server, S3, IPFS pin thủ công, rồi hash hoặc pointer được đưa lên chain.
Trên lý thuyết, hash đảm bảo tính toàn vẹn.
Trên thực tế, rất nhiều vấn đề phát sinh.
Ai đảm bảo dữ liệu đó còn tồn tại?
Ai đảm bảo nó không bị thay thế bằng một file khác cùng hash logic?
Ai chịu trách nhiệm pin, duy trì, và trả chi phí lưu trữ sau vài năm?
Những câu hỏi này thường bị bỏ qua khi app còn nhỏ, và trở thành khủng hoảng khi app lớn lên.
Walrus xuất hiện đúng ở khoảng trống này: không cố đưa mọi thứ lên chain, nhưng cũng không để dữ liệu off-chain trôi nổi không neo.
Thay vì coi off-chain là vùng “không kiểm soát”, Walrus coi off-chain là một lớp cần được thiết kế nghiêm túc như on-chain, chỉ khác ở đặc tính vật lý.
Khi nói “neo dữ liệu off-chain on-chain”, mình không chỉ nói đến việc lưu một hash.
Mình nói đến ba thứ cùng lúc: dữ liệu đó tồn tại lâu dài, có thể kiểm chứng, và có mối quan hệ rõ ràng với trạng thái on-chain.
Walrus cố gắng giải cả ba, chứ không chỉ giải bài toán integrity một chiều.
Điểm quan trọng đầu tiên là tính tồn tại dài hạn.
Với rất nhiều app crypto, dữ liệu off-chain có vòng đời ngắn hơn app.
Team rời đi, server tắt, S3 bucket hết tiền.
Nhưng state on-chain vẫn còn, và lúc đó chain trỏ về một thứ không còn tồn tại.
Điều này phá vỡ khái niệm “sự thật chung”.
Walrus đặt dữ liệu vào một hệ lưu trữ được thiết kế để tồn tại độc lập với team, giống như chain tồn tại độc lập với dev ban đầu.
Đây là điều mà rất nhiều builder chỉ nhận ra khi đã quá muộn.
Điểm thứ hai là tính kiểm chứng thực sự, không chỉ về hash mà về ngữ cảnh.
Khi dữ liệu nằm trên Walrus, việc kiểm chứng không chỉ là “hash có khớp không”, mà là “dữ liệu này có đúng là thứ đã được tham chiếu tại block đó, với logic đó hay không”.
Điều này cực kỳ quan trọng với AI on-chain, nơi output của model có thể ảnh hưởng đến quyết định kinh tế.
Nếu output đó nằm trên server tập trung, hash trên chain chỉ giúp bạn biết nó không đổi sau khi được công bố, nhưng không giúp bạn tin rằng nó không bị thao túng trước khi được công bố.
Điểm thứ ba, và thường bị bỏ sót, là mối quan hệ giữa dữ liệu và hành vi on-chain.
Neo dữ liệu không chỉ là lưu trữ, mà là tạo ra một ràng buộc: hành vi on-chain phải “sống chung” với dữ liệu đó.
Ví dụ, một DAO vote dựa trên một dataset; một AI agent hành động dựa trên memory snapshot; một NFT trait được xác định từ một file gốc.
Khi dữ liệu được neo qua Walrus, việc thay đổi dữ liệu không còn là chuyện kỹ thuật, mà là chuyện vi phạm logic hệ thống.
Điều này làm cho off-chain trở thành một phần của luật chơi, không phải một chi tiết triển khai.
Nếu nhìn như vậy, Walrus không cạnh tranh với S3 hay database truyền thống.
Nó cạnh tranh với sự mơ hồ của off-chain.
Rất nhiều hệ thống crypto hiện tại vận hành được không phải vì kiến trúc đúng, mà vì chưa có ai thử phá chúng đúng cách.
Khi quy mô nhỏ, sự mơ hồ được bỏ qua.
Khi quy mô lớn, nó trở thành lỗ hổng.
Một ví dụ mình thấy rất rõ là AI + crypto.
AI agent on-chain cần rất nhiều thứ off-chain: model weights, prompt history, memory, inference result.
Nếu những thứ này nằm trên server tập trung, thì “agent on-chain” thực chất chỉ là một facade.
Chain không kiểm soát được trí nhớ của agent.
Walrus cho phép trí nhớ đó được lưu ở một nơi không thuộc về agent builder, nhưng vẫn được chain tham chiếu và kiểm chứng.
Khi đó, agent mới thực sự là một thực thể crypto-native, không phải bot Web2 gắn ví.
NFT và on-chain identity cũng gặp bài toán tương tự.
Metadata thay đổi, file biến mất, pin không còn.
Neo dữ liệu bằng hash không đủ nếu không có một nơi chịu trách nhiệm tồn tại.
Walrus, nếu được dùng đúng, biến metadata thành một phần bất biến của lịch sử on-chain, dù nó không nằm trên chain.
Tất nhiên, Walrus không phải đũa thần.
Neo dữ liệu off-chain luôn có đánh đổi.
Chi phí cao hơn, latency lớn hơn, DX khó hơn Web2.
Nhưng vấn đề là: bạn đang neo thứ gì.
Không phải mọi dữ liệu đều đáng được neo.
Log debug, UI config, cache tạm thời – tất cả những thứ đó nên ở Web2.
Walrus chỉ nên được dùng cho những dữ liệu mà nếu mất, hệ thống mất tính chính danh.
Một câu hỏi mình thường tự hỏi khi đánh giá kiến trúc là:
“Nếu 5 năm nữa team biến mất, chain vẫn chạy, thì người dùng còn kiểm chứng được điều gì?”.
Nếu câu trả lời phụ thuộc vào server, thì đó không phải là crypto hoàn chỉnh.
Walrus tồn tại để giảm khoảng trống này, không phải để thay thế toàn bộ off-chain.
Nhìn rộng hơn, bài toán dữ liệu off-chain được neo on-chain là bài toán trung tâm của giai đoạn crypto trưởng thành.
Khi crypto còn là trading, dữ liệu off-chain không quá quan trọng.
Khi crypto trở thành nơi lưu trữ trạng thái xã hội, AI, danh tính, quyết định dài hạn, thì off-chain không còn là phụ.
Nó phải được thiết kế nghiêm túc như on-chain.
Walrus đại diện cho một hướng tiếp cận rất builder-centric:
thừa nhận rằng off-chain là không tránh khỏi, nhưng từ chối việc để off-chain là vùng mù về niềm tin.
Thay vì hỏi “làm sao đưa mọi thứ lên chain”, Walrus hỏi “làm sao để những thứ không lên chain vẫn tuân theo luật của chain”.
Nếu phải kết lại bằng một câu, thì với mình:
Walrus không giải bài toán lưu trữ.
Nó giải bài toán chủ quyền dữ liệu trong hệ thống on-chain.
Và khi dữ liệu off-chain được neo đúng cách, on-chain mới thực sự là nơi lưu giữ sự thật, chứ không chỉ là nơi ghi lại các con số.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Khi đặt Walrus vào bối cảnh cạnh tranh đa chain, mình nghĩ điều quan trọng nhất không phải là so Walrus với từng giải pháp storage cụ thể, mà là nhìn Walrus đang giúp Sui cạnh tranh theo cách nào, và cạnh tranh ở lớp nào trong cuộc chơi multi-chain hiện nay.
Walrus không cố gắng thắng ở mặt trận “ai lưu được nhiều dữ liệu hơn” hay “ai rẻ hơn từng byte”, mà tập trung vào một thứ khó hơn nhiều: trải nghiệm ứng dụng khi blockchain bước vào giai đoạn cạnh tranh thực sự về người dùng.
Trong bối cảnh đa chain, phần lớn cuộc cạnh tranh hiện nay vẫn xoay quanh execution: TPS, latency, phí rẻ, parallelism.
Sui tham gia cuộc chơi này rất rõ ràng, với kiến trúc object-centric và khả năng xử lý song song.
Nhưng execution nhanh chỉ là điều kiện cần.
Khi ngày càng nhiều chain đạt mức “đủ nhanh”, khác biệt bắt đầu dịch chuyển sang những lớp ít được nói tới hơn, đặc biệt là data và storage.
Đây là nơi Walrus trở thành một lợi thế chiến lược, chứ không phải một tính năng phụ.
Trong thế giới đa chain, hầu hết các chain đều chấp nhận phụ thuộc vào storage bên ngoài.
IPFS, Arweave, các DA layer hoặc thậm chí storage tập trung được dùng để bù cho giới hạn on-chain.
Điều này tạo ra một mặt bằng chung: chain nào cũng “na ná nhau” ở lớp dữ liệu.
Walrus phá vỡ sự đồng nhất đó bằng cách khiến Sui trở thành một trong số rất ít chain coi storage là một phần của bản sắc hệ sinh thái, chứ không phải phần phụ trợ có thể thay thế tùy ý.
Mình nghĩ lợi thế cạnh tranh đầu tiên của Walrus trong bối cảnh đa chain là giảm chi phí tích hợp cho builder.
Trong một thế giới có quá nhiều chain, builder không chỉ chọn chain dựa trên thông số kỹ thuật, mà dựa trên tổng chi phí build và vận hành.
Việc phải tự chọn storage, tự xử lý độ bền dữ liệu, tự lo gateway, pinning, và rủi ro off-chain là một gánh nặng rất lớn.
Walrus cung cấp cho Sui một câu trả lời rõ ràng: storage native, được thiết kế cùng execution.
Điều này không làm Sui “mở” hơn, nhưng làm Sui dễ dùng hơn, và trong cạnh tranh đa chain, ease of use là vũ khí rất mạnh.
Một điểm cạnh tranh quan trọng khác là Walrus giúp Sui định vị rõ hơn loại ứng dụng mà họ muốn thu hút.
Trong bối cảnh đa chain, không chain nào có thể phục vụ tất cả.
Một số chain tối ưu cho DeFi thuần tài chính, một số cho settlement, một số cho rollup.
Với Walrus, Sui gửi tín hiệu rất rõ: họ muốn trở thành nền tảng cho ứng dụng giàu trạng thái và dữ liệu, như game, social, NFT động, ứng dụng tiêu dùng.
Những ứng dụng này chịu tổn thương rất lớn nếu storage không ổn định hoặc bị phân mảnh.
Walrus giúp Sui cạnh tranh mạnh hơn ở phân khúc này so với những chain chỉ mạnh về execution.
Nếu nhìn cạnh tranh đa chain từ góc độ người dùng cuối, Walrus cũng tạo ra khác biệt rất thực tế.
Người dùng không quan tâm dữ liệu của họ nằm ở IPFS hay Arweave.
Họ chỉ quan tâm ứng dụng có hoạt động mượt, dữ liệu có load nhanh, có bị mất hay không.
Khi một chain có storage native, khả năng kiểm soát trải nghiệm end-to-end cao hơn rất nhiều.
Trong một thế giới đa chain nơi người dùng sẵn sàng chuyển app nếu trải nghiệm tệ, trải nghiệm nhất quán chính là lợi thế cạnh tranh bền vững.
Mình cũng thấy Walrus giúp Sui tránh được một cuộc đua rất nguy hiểm: cuộc đua phụ thuộc vào hạ tầng bên ngoài.
Trong multi-chain, nếu mọi chain đều dùng chung storage layer, thì rủi ro hệ thống bị “đồng bộ hóa”.
Một sự cố ở lớp storage có thể ảnh hưởng tới nhiều chain cùng lúc.
Walrus giúp Sui giảm mức độ phụ thuộc đó, và điều này trở thành lợi thế cạnh tranh trong dài hạn, đặc biệt khi các ứng dụng quy mô lớn bắt đầu yêu cầu SLA cao hơn.
Tất nhiên, Walrus cũng khiến Sui kém “plug-and-play” hơn so với các chain modular thuần túy.
Nhưng trong bối cảnh đa chain, không phải mọi lợi thế đều đến từ khả năng kết nối rộng nhất.
Đôi khi, lợi thế đến từ việc làm một việc rất tốt trong phạm vi của mình.
Walrus giúp Sui làm tốt việc mà họ coi là cốt lõi: quản lý dữ liệu gắn chặt với execution và trải nghiệm ứng dụng.
Một khía cạnh cạnh tranh khác là narrative.
Trong multi-chain, narrative thường xoay vòng rất nhanh.
Chain nào cũng có câu chuyện riêng: fastest, cheapest, most modular.
Walrus giúp Sui kể một câu chuyện khác, ít phổ biến hơn nhưng sâu hơn: chain không chỉ chạy nhanh, mà còn hiểu và kiểm soát dữ liệu của chính hệ sinh thái mình.
Đây không phải narrative dễ pump, nhưng lại là narrative có sức nặng với builder nghiêm túc và ứng dụng dài hạn.
Mình cũng nghĩ Walrus giúp Sui tránh rơi vào tình trạng bị “commoditize” trong thế giới đa chain.
Khi execution trở thành hàng hóa, chain nào cũng có thể fork, tối ưu, bắt kịp nhau.
Storage native, đặc biệt là storage được thiết kế riêng cho execution model, khó sao chép hơn rất nhiều.
Walrus vì vậy trở thành một lớp phòng thủ chiến lược, khiến Sui khó bị thay thế bằng một chain “tương tự nhưng rẻ hơn”.
Nếu nhìn dài hạn, cạnh tranh đa chain sẽ không chỉ là cạnh tranh giữa chain với chain, mà là cạnh tranh giữa stack với stack.
Sui + Walrus là một stack có mức tích hợp cao.
Điều này có thể không phù hợp với mọi triết lý, nhưng lại rất phù hợp nếu mục tiêu là phục vụ ứng dụng thật, người dùng thật, dữ liệu thật.
Trong cuộc chơi đó, Walrus không cần phải thắng mọi đối thủ, chỉ cần giúp Sui thắng trong phân khúc mà họ chọn.
Tóm lại, Walrus trong bối cảnh cạnh tranh đa chain không phải là nỗ lực để Sui trở nên “phổ thông” hơn, mà là nỗ lực để Sui trở nên khác biệt đủ rõ.
Nó giúp Sui cạnh tranh không bằng việc giống người khác, mà bằng việc làm sâu hơn ở những lớp mà phần lớn chain khác bỏ qua.
Và trong một thế giới đa chain ngày càng đông đúc, sự khác biệt có chiều sâu như vậy thường quan trọng hơn rất nhiều so với việc chạy theo những tiêu chí so sánh ngắn hạn.

@Dusk #dusk $DUSK
Khi hỏi token DUSK có vai trò gì trong hệ sinh thái ngoài staking, mình nghĩ cần tách khỏi cách nhìn quen thuộc là “token = reward + security”, để nhìn DUSK như một công cụ điều phối hành vi và trách nhiệm trong một hệ sinh thái có mục tiêu rất khác phần lớn DeFi hiện nay.
Nếu chỉ nhìn DUSK qua staking, rất dễ đánh giá thấp vai trò thật sự của nó, bởi Dusk Network không được xây để tối đa hóa yield on-chain, mà để giải quyết bài toán hạ tầng tài chính tuân thủ và quyền riêng tư.
Trước hết, DUSK đóng vai trò là đơn vị kinh tế cốt lõi để duy trì tính trung lập của mạng lưới.
Trong bối cảnh Dusk tập trung vào các use case liên quan tới chứng khoán số hóa, tài sản tuân thủ và hạ tầng cho tổ chức, việc mạng lưới không bị lệ thuộc vào một nhóm lợi ích duy nhất là cực kỳ quan trọng.
DUSK được dùng làm đơn vị thanh toán cho tài nguyên mạng, phí giao dịch và các tương tác hệ thống, giúp đảm bảo rằng mọi tác nhân tham gia, từ validator, builder cho tới ứng dụng, đều vận hành theo cùng một logic kinh tế.
Điều này không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là nền tảng để xây dựng niềm tin dài hạn trong một hệ sinh thái hướng tới tài chính nghiêm túc.
Ngoài staking, một vai trò rất quan trọng của DUSK là điều phối quyền truy cập và mức độ sử dụng hạ tầng.
Dusk không nhắm tới mô hình ai cũng làm mọi thứ theo kiểu DeFi permissionless thuần túy. Họ xây hạ tầng cho các ứng dụng cần kiểm soát truy cập, xác minh danh tính chọn lọc, và tuân thủ quy định mà vẫn giữ được quyền riêng tư.
Trong bối cảnh đó, DUSK hoạt động như một cơ chế gắn chi phí kinh tế vào việc sử dụng hạ tầng, từ đó hạn chế spam, lạm dụng và các hành vi không phù hợp với mục tiêu mạng lưới.
Đây không phải là kiểm duyệt, mà là lọc hành vi thông qua chi phí, một tư duy rất quen thuộc trong tài chính truyền thống nhưng hiếm khi được thiết kế bài bản trong Web3.
DUSK cũng đóng vai trò quan trọng trong quản trị, nhưng không phải governance theo kiểu biểu quyết cảm tính thường thấy trong DeFi.
Với một hệ sinh thái phục vụ tổ chức và tài sản tuân thủ, governance không thể chỉ dựa vào số đông hay narrative ngắn hạn.
DUSK được thiết kế để gắn quyền tham gia quyết định với trách nhiệm kinh tế dài hạn. Người nắm giữ DUSK không chỉ có quyền biểu quyết, mà còn chịu rủi ro nếu những quyết định đó gây tổn hại cho hệ sinh thái.
Điều này tạo ra một dạng governance nghiêng về những người thực sự có lợi ích lâu dài, thay vì những người tìm kiếm ảnh hưởng trong ngắn hạn.
Mình cũng thấy DUSK đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên đối với builder.
Dusk không cần hàng trăm ứng dụng thử nghiệm nhanh rồi chết yểu. Họ cần những ứng dụng được xây nghiêm túc, có vòng đời dài và phù hợp với môi trường pháp lý.
Khi builder phải sử dụng DUSK để triển khai, vận hành và mở rộng ứng dụng, họ buộc phải cân nhắc chi phí và lợi ích dài hạn.
Token ở đây không phải là phần thưởng để kéo builder vào bằng mọi giá, mà là một cơ chế để giữ lại những builder thực sự phù hợp với định hướng hệ sinh thái.
Một vai trò khác ít được chú ý là DUSK hoạt động như đơn vị neo giá trị nội bộ trong một hệ sinh thái tập trung vào tài sản thực và tài chính tuân thủ.
Khi các tài sản tokenized, chứng khoán số hóa hoặc sản phẩm tài chính được triển khai trên Dusk, cần có một đơn vị native để thanh toán phí, xác nhận giao dịch và duy trì vận hành.
DUSK đảm nhiệm vai trò đó, giúp hệ sinh thái không phải phụ thuộc hoàn toàn vào stablecoin bên ngoài hay token của chain khác.
Với các tổ chức, việc giảm phụ thuộc vào bên thứ ba luôn là một yếu tố quan trọng trong quản trị rủi ro.
DUSK cũng giúp phân bổ chi phí bảo mật một cách công bằng hơn.
Thay vì để chi phí bảo mật dồn lên vai một nhóm nhỏ validator, DUSK cho phép chi phí này được phân bổ tới những người thực sự sử dụng mạng lưới.
Ai sử dụng nhiều tài nguyên hơn, triển khai ứng dụng phức tạp hơn, thì đóng góp nhiều hơn cho bảo mật chung.
Đây là cách tiếp cận rất khác so với các chain tối ưu cho giao dịch nhỏ lẻ, nhưng lại rất hợp lý với một mạng lưới xử lý tài sản có giá trị cao.
Một khía cạnh nữa là DUSK tạo ra rào cản gia nhập có chủ đích.
Trong crypto, permissionless thường được coi là ưu điểm tuyệt đối, nhưng với các hệ sinh thái nhắm tới tổ chức, rào cản không phải lúc nào cũng xấu.
DUSK tạo ra một mức chi phí kinh tế đủ để loại bỏ các tác nhân không nghiêm túc, mà không cần đến cơ chế kiểm soát tập trung.
Đây là một dạng rào cản mềm, vừa giữ được tinh thần phi tập trung, vừa phù hợp với thực tế vận hành tài chính.
Nếu nhìn tổng thể, DUSK không được thiết kế để trở thành một token đầu cơ thuần túy.
Nó không gắn giá trị với việc “dùng nhiều thì giá phải tăng nhanh”. Thay vào đó, giá trị của DUSK gắn chặt với việc hệ sinh thái Dusk có được sử dụng đúng mục tiêu hay không.
Khi Dusk được dùng cho các use case tuân thủ, tài sản thực và ứng dụng tổ chức, DUSK trở nên ngày càng cần thiết.
Khi hệ sinh thái đi lệch hướng, vai trò của token cũng suy giảm.
Đây là mối liên kết rất trực tiếp giữa giá trị token và chất lượng hệ sinh thái, chứ không phải độ ồn ào của thị trường.
Nếu mình phải tóm lại, thì ngoài staking, DUSK đóng vai trò như chất keo kinh tế giữ cho toàn bộ hệ sinh thái Dusk vận hành có kỷ luật.
Nó điều phối hành vi, phân bổ trách nhiệm, duy trì tính trung lập và gắn lợi ích của các bên tham gia với mục tiêu dài hạn.
Trong một giai đoạn Web3 ngày càng bớt màu mè và ngày càng nghiêm túc hơn, những token được thiết kế theo cách này có thể không nổi bật trong ngắn hạn, nhưng lại rất phù hợp nếu hệ sinh thái thực sự muốn tồn tại lâu dài.
Và cũng chính vì vậy, nếu chỉ nhìn DUSK qua staking, mình sẽ bỏ lỡ phần quan trọng nhất.
Token này không tồn tại để khiến người nắm giữ phấn khích mỗi ngày, mà để khiến toàn bộ hệ sinh thái đủ đáng tin để được sử dụng trong nhiều năm.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Nếu nhìn DAO chỉ qua governance token và proposal, rất dễ bỏ qua một vấn đề cốt lõi hơn nhiều: DAO thực chất là một tổ chức vận hành bằng dữ liệu.
Dữ liệu về quyết định, thảo luận, ngân sách, lịch sử hành động, cam kết và trách nhiệm.
Theo mình, phần lớn DAO gặp khó không phải vì thiếu quyền biểu quyết, mà vì không có một lớp dữ liệu đủ bền và đủ tin cậy để tổ chức đó tự ghi nhớ chính mình.
Walrus xuất hiện đúng ở khoảng trống đó.
Bài toán đầu tiên Walrus hỗ trợ DAO là lưu trữ và bảo toàn ký ức tổ chức.
Với nhiều DAO, dữ liệu sống rải rác: proposal ở forum, vote ở snapshot, ngân sách ở Google Sheet, thảo luận ở Discord.
Khi thành viên cũ rời đi, rất nhiều ngữ cảnh cũng biến mất theo.
Mình từng tham gia vài DAO mà sau 6–12 tháng, không ai còn nhớ vì sao một quyết định lớn được thông qua.
Walrus cho phép DAO lưu trữ toàn bộ tài liệu, thảo luận, proposal, kết quả biểu quyết theo cách có thể verify, truy xuất lâu dài, và không phụ thuộc vào một nền tảng Web2 nào.
Với mình, đây là nền tảng để DAO không bị “mất trí nhớ”.
Một hỗ trợ rất quan trọng khác là minh bạch hóa hoạt động DAO theo thời gian, không chỉ tại thời điểm vote.
Governance on-chain thường chỉ ghi nhận kết quả cuối cùng: ai vote gì, proposal pass hay fail.
Nhưng quá trình dẫn đến quyết định đó lại nằm ngoài chain.
Walrus giúp DAO lưu toàn bộ dữ liệu trung gian: các bản draft, phản biện, thay đổi proposal qua từng vòng.
Khi dữ liệu này được lưu trữ bền vững, trách nhiệm giải trình không còn là câu chuyện cảm tính.
Thành viên mới có thể hiểu được logic quá khứ, thay vì phải tin vào lời kể lại.
Walrus cũng hỗ trợ DAO trong việc quản lý ngân sách và phân bổ vốn.
DAO thường gặp vấn đề là ngân sách được duyệt, nhưng việc theo dõi sử dụng vốn rất rời rạc.
Báo cáo có thể bị thiếu, trễ, hoặc không đồng nhất.
Walrus cho phép lưu trữ các báo cáo, milestone, deliverable một cách chuẩn hóa và gắn trực tiếp với quyết định chi tiêu ban đầu.
Theo mình, điều này giúp DAO chuyển từ “voting DAO” sang “operating DAO”, nơi việc sử dụng vốn được theo dõi xuyên suốt chứ không chỉ tại thời điểm biểu quyết.
Một điểm nữa là Walrus giúp giảm phụ thuộc vào core team.
Rất nhiều DAO trên danh nghĩa là phi tập trung, nhưng trên thực tế phụ thuộc vào một nhóm nhỏ giữ toàn bộ tài liệu và ngữ cảnh.
Khi nhóm này rời đi, DAO gần như tê liệt.
Walrus tạo ra một kho dữ liệu chung, nơi kiến thức không bị giữ trong đầu một vài người.
Mình nghĩ đây là điều kiện cần để DAO có thể thay đổi nhân sự mà không đánh mất khả năng vận hành.
Từ góc nhìn coordination, Walrus hỗ trợ DAO bằng cách chuẩn hóa dữ liệu đầu vào cho quyết định.
Khi mỗi proposal dùng một format khác nhau, mỗi nhóm báo cáo theo một kiểu khác nhau, việc so sánh và ra quyết định trở nên rất khó.
Walrus không quyết định thay DAO, nhưng tạo ra nền tảng để dữ liệu được lưu trữ theo cấu trúc có thể đọc và tái sử dụng.
Điều này làm chất lượng quyết định tăng lên, dù số lượng vote không đổi.
Một hỗ trợ quan trọng nữa là khả năng mở rộng DAO ra ngoài nhóm core.
Với nhiều DAO, thành viên mới gặp rào cản rất lớn vì không hiểu lịch sử.
Walrus giúp giảm rào cản này bằng cách cho phép truy cập dữ liệu quá khứ một cách có hệ thống.
Theo mình, DAO chỉ thực sự mở khi người mới có thể tự tìm hiểu mà không cần “người hướng dẫn”.
Nếu không, DAO sẽ luôn bị giới hạn bởi nhóm cũ.
Walrus cũng rất phù hợp với DAO có nhiều subDAO hoặc working group.
Mỗi nhóm có thể lưu trữ dữ liệu hoạt động của mình trên cùng một lớp hạ tầng, nhưng vẫn giữ được tính độc lập.
Khi cần tổng hợp, dữ liệu đã ở sẵn đó, không cần gom lại thủ công.
Với những DAO phức tạp, đây là yếu tố giúp giảm entropy tổ chức, thứ mà mình thấy là nguyên nhân âm thầm khiến nhiều DAO suy yếu theo thời gian.
Một khía cạnh khác ít được nói đến là khả năng kiểm toán xã hội.
Khi dữ liệu được lưu trữ đầy đủ và không thể chỉnh sửa tùy tiện, cộng đồng có thể tự kiểm tra hoạt động DAO mà không cần tin vào báo cáo tóm tắt.
Điều này không chỉ tăng minh bạch, mà còn thay đổi hành vi.
Khi biết rằng mọi thứ sẽ được lưu lại lâu dài, các bên liên quan có xu hướng hành xử kỷ luật hơn.
Với mình, đây là một dạng governance bằng thiết kế, chứ không phải bằng quy tắc.
Walrus cũng hỗ trợ DAO trong việc chuyển giao giữa các chu kỳ thị trường.
Trong bear market, DAO thường cắt giảm hoạt động, thành viên rời đi.
Khi thị trường quay lại, rất nhiều DAO phải “khởi động lại” gần như từ đầu.
Nếu dữ liệu được lưu trữ tốt, DAO có thể nối lại hoạt động mà không mất nhiều chi phí tái học.
Điều này giúp DAO tồn tại qua thời gian dài hơn một chu kỳ hype.
Từ trải nghiệm cá nhân khi tham gia DAO, mình thấy vấn đề lớn nhất không phải là thiếu công cụ vote, mà là thiếu hạ tầng để làm việc cùng nhau lâu dài.
Walrus không giải quyết tất cả, nhưng nó giải một phần rất căn bản: dữ liệu của DAO không còn mong manh.
Khi dữ liệu vững, các lớp khác như governance, incentive, hay automation mới có đất để phát triển.
Quan trọng nhất, Walrus không ép DAO phải thay đổi cách ra quyết định.
Nó không phải là governance framework mới, không phải là mô hình quyền lực mới.
Nó chỉ làm một việc: đảm bảo rằng những gì DAO làm hôm nay không bị thất lạc vào ngày mai.
Theo mình, đây là một hỗ trợ thầm lặng nhưng cực kỳ quan trọng, nhất là khi DAO muốn trở thành tổ chức thực sự, chứ không chỉ là một phòng chat có token.
Kết lại, Walrus hỗ trợ DAO bằng cách cung cấp một lớp dữ liệu bền vững cho trí nhớ, minh bạch, trách nhiệm và khả năng mở rộng tổ chức.
Nó không làm DAO hấp dẫn hơn trong ngắn hạn, nhưng làm DAO không tự rã theo thời gian.
Hy vọng bài viết này sẽ giúp anh em nhìn Walrus không chỉ như một hạ tầng lưu trữ, mà như một mảnh ghép cần thiết để DAO đi từ thử nghiệm sang vận hành nghiêm túc trong dài hạn.

CEO CryptoQuant Ki Young Ju cho rằng Bitcoin đang bước vào một trạng thái rất khác so với các chu kỳ trước.
Dòng tiền mới vào thị trường không còn dồi dào, đặc biệt là dòng vốn mang tính đầu cơ ngắn hạn.
Thay vào đó, phần lớn Bitcoin hiện đang được nắm giữ bởi các tổ chức tài chính và nhà đầu tư dài hạn, những người có xu hướng ít giao dịch và kiểm soát nguồn cung hiệu quả hơn.
Theo ông, chính nhóm nắm giữ dài hạn này đang tạo áp lực buộc các “cá voi” của các chu kỳ cũ phải phân phối dần lượng $BTC còn lại, thay vì để xảy ra các cú xả mạnh như trước đây.
Trong khi đó, dòng tiền toàn cầu hiện nay đang ưu tiên chảy vào thị trường cổ phiếu và vàng, phản ánh tâm lý tìm kiếm sự ổn định hơn là rủi ro cao như crypto.
Vì vậy, Ki Young Ju đánh giá khả năng Bitcoin sụt giảm sâu 50% như các chu kỳ trước là khá thấp. Kịch bản chính được ông đề cập là thị trường đi ngang hoặc điều chỉnh nhẹ trong thời gian dài, thay vì một cú sập mạnh.
#BTC

Ist der Einbruch der Kryptowährungen im Oktober und die Erholung Anfang November zufällig oder die Folge einer Reihe struktureller Entscheidungen?
Ich verfolge den Markt lange genug, um zu wissen, dass große Einbrüche selten von einer einzigen Ursache ausgehen. Wenn ich die gesamte Entwicklung rückblickend betrachte, ist das deutlichste Gefühl nicht "Panik", sondern ein Zustand der Beeinflussung.
Am 10. Oktober veröffentlichte MSCI – die Firma, die Indizes im Auftrag von Morgan Stanley entwickelt – einen Vorschlag, Unternehmen mit großem Exposure zu digitalen Assets aus globalen Indizes auszuschließen. Dazu gehören Unternehmen wie MicroStrategy oder Metaplanet, die enorme Bitcoin-Mengen in ihren Bilanzen halten.

@Dusk #dusk $DUSK
Một buổi tối mình thử nhìn lại khái niệm “privacy” trong crypto và nhận ra một nghịch lý khá lớn: tài chính thì cần riêng tư, nhưng tài chính tuân thủ thì lại không thể hoàn toàn ẩn danh.
Rất nhiều dự án nói về privacy như thể đó là quyền che giấu mọi thứ. Nhưng trong thế giới tài chính thực – nơi có luật, có tổ chức, có nghĩa vụ báo cáo – privacy không phải là trốn tránh. Nó là kiểm soát việc ai được thấy gì, khi nào, và với tư cách nào.
Và chính ở điểm này, Dusk Network bắt đầu có ý nghĩa.
Dusk Network là một blockchain layer 1 tập trung vào privacy cho tài chính tuân thủ, chứ không phải privacy cực đoan kiểu “không ai biết ai”.
Đây là khác biệt cốt lõi khiến Dusk thường bị hiểu nhầm. Nó không cố cạnh tranh với các chain privacy thuần túy như Monero. Nó đang xây một lớp hạ tầng cho chứng khoán số, tài sản được quản lý, và các ứng dụng tài chính cần vừa riêng tư vừa tuân thủ luật pháp.
Để hiểu vì sao Dusk chọn hướng này, cần nhìn thẳng vào thực tế: phần lớn tài sản tài chính trên thế giới không thể và sẽ không bao giờ vận hành trong trạng thái hoàn toàn ẩn danh.
Cổ phiếu, trái phiếu, quỹ, chứng khoán phái sinh, RWA – tất cả đều gắn với danh tính pháp lý, quyền sở hữu, nghĩa vụ thuế và báo cáo.
Nhưng điều đó không có nghĩa là mọi giao dịch, mọi vị thế, mọi thông tin của người tham gia đều phải phơi bày cho toàn bộ thế giới như trên các chain public hiện tại.
Ở đây xuất hiện khoảng trống rất lớn: tài chính truyền thống cần privacy có chọn lọc, còn blockchain public lại quá minh bạch.
Dusk Network được thiết kế để lấp khoảng trống đó bằng cách sử dụng zero-knowledge proof (ZK) như một primitive cốt lõi, chứ không phải như một tính năng phụ.
Thay vì hỏi “làm sao che giấu giao dịch”, Dusk hỏi: làm sao chứng minh một giao dịch là hợp lệ mà không cần tiết lộ toàn bộ dữ liệu nhạy cảm.
Đây là tư duy rất khác. Nó cho phép một tổ chức chứng minh rằng họ tuân thủ KYC, AML, hạn mức đầu tư, hoặc quy định pháp lý, mà không cần công khai danh tính hoặc chi tiết giao dịch cho tất cả mọi người.
Điều này đặc biệt quan trọng với security token và RWA.
Ví dụ, một cổ phiếu số có thể chỉ được giao dịch giữa những nhà đầu tư đủ điều kiện. Trên Dusk, bạn có thể chứng minh “tôi đủ điều kiện” mà không cần tiết lộ bạn là ai với toàn mạng lưới.
Đồng thời, nếu cơ quan quản lý cần kiểm tra, vẫn có cơ chế để tiết lộ có chọn lọc cho đúng bên có thẩm quyền.
Đây chính là “privacy cho tài chính tuân thủ”.
Một điểm rất đáng chú ý là Dusk không cố “chống lại luật”. Ngược lại, nó thiết kế privacy để làm luật dễ thực thi hơn.
Trong tài chính truyền thống, rất nhiều dữ liệu nhạy cảm phải được chia sẻ cho quá nhiều bên trung gian chỉ để đáp ứng yêu cầu tuân thủ. Điều này vừa tốn kém, vừa tăng rủi ro rò rỉ dữ liệu.
Dusk cho phép giảm lượng dữ liệu phải chia sẻ, mà vẫn giữ được khả năng kiểm toán khi cần. Với mình, đây là cách tiếp cận rất thực tế, không mang màu sắc phản kháng.
Về mặt kiến trúc, Dusk xây dựng một môi trường nơi smart contract có thể xử lý dữ liệu riêng tư một cách native, thay vì hack thêm lớp privacy ở ngoài.
Điều này rất quan trọng cho developer. Nếu privacy chỉ là add-on, thì app sẽ luôn phải đánh đổi giữa bảo mật và khả năng mở rộng.
Dusk cố gắng đưa privacy vào lõi, để developer có thể thiết kế logic tài chính phức tạp mà không phải tự xử lý ZK từ đầu.
Một khía cạnh khác khiến Dusk đáng chú ý là đối tượng người dùng mà họ nhắm đến.
Dusk không ưu tiên retail DeFi trader. Họ nhắm đến các tổ chức tài chính, issuer chứng khoán, doanh nghiệp phát hành tài sản số, và các use case cần sự chấp thuận của regulator.
Đây là thị trường khó, chậm, và ít hào nhoáng. Nhưng nếu thành công, nó rất lớn và rất bền.
Điều này cũng giải thích vì sao Dusk không nổi bật trong các chu kỳ hype DeFi.
Privacy cho tài chính tuân thủ không tạo ra APY sốc hay narrative dễ lan truyền. Nó là một bài toán hạ tầng dài hạn.
Nhưng nếu nhìn vào xu hướng token hóa tài sản, RWA, và việc các tổ chức truyền thống bước vào blockchain, thì nhu cầu về privacy có kiểm soát sẽ tăng mạnh.
Một điểm mình đánh giá cao ở Dusk là họ không bán privacy như một quyền tuyệt đối, mà như một cơ chế quản trị thông tin.
Ai được xem gì không phải là quyết định cảm tính, mà là quyết định được mã hóa trong protocol. Điều này làm giảm phụ thuộc vào con người và quy trình off-chain – vốn là nguồn gốc của rất nhiều rủi ro trong tài chính truyền thống.
Tất nhiên, con đường của Dusk không dễ.
Họ phải thuyết phục hai phía cùng lúc: crypto-native builder, và thế giới tài chính tuân thủ. Hai nhóm này có ngôn ngữ, ưu tiên và nhịp độ rất khác nhau. Crypto muốn permissionless và nhanh. Tài chính truyền thống muốn rõ ràng và an toàn.
$DUSK đang cố đứng ở giữa, và đó là vị trí rất khó.
Một rủi ro khác là thời điểm.
Dusk có thể đi trước thị trường. Khi token hóa tài sản và on-chain securities chưa bùng nổ, nhu cầu với privacy tuân thủ còn hạn chế.
Nhưng hạ tầng cho những thứ này không thể xây trong một sớm một chiều. Nếu đợi đến khi nhu cầu bùng nổ mới xây, thì đã quá muộn.
Dusk đang đặt cược rằng thị trường sẽ đến, và khi nó đến, privacy đúng nghĩa sẽ là điều kiện bắt buộc.
Vậy Dusk Network là gì, và vì sao “privacy cho tài chính tuân thủ” lại quan trọng?
Với mình, Dusk là một nỗ lực nghiêm túc để trả lời câu hỏi mà crypto thường né tránh: làm sao đưa tài chính thực lên blockchain mà không phá vỡ những nguyên tắc cốt lõi của nó.
Privacy ở đây không phải để giấu giếm, mà để giảm bớt sự phơi bày không cần thiết, trong khi vẫn giữ được khả năng kiểm toán và tuân thủ.
Nếu crypto muốn trở thành hạ tầng tài chính toàn cầu, nó không thể chỉ phục vụ những người muốn ẩn danh hoàn toàn.
Nó phải phục vụ cả những hệ thống cần luật lệ, trách nhiệm và kiểm soát.
Dusk Network đang chọn con đường đó: ít hào nhoáng, nhiều ràng buộc, nhưng rất gần với thực tế mà tài chính sẽ phải đối mặt khi bước lên on-chain.
Và trong dài hạn, rất có thể privacy không còn là tính năng, mà là điều kiện để tài chính on-chain được chấp nhận.
Nếu điều đó xảy ra, thì những dự án như Dusk – dù âm thầm – sẽ trở thành những mảnh ghép không thể thiếu của hệ sinh thái.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Một buổi tối mình đặt Walrus vào đúng vị trí mà một builder nên đặt mọi hạ tầng: không hỏi “nó hay đến mức nào”, mà hỏi “dùng lúc nào thì đúng, và dùng lúc nào thì sai”.
Với builder, sai lầm lớn nhất không phải chọn công nghệ yếu, mà là chọn công nghệ đúng… cho sai bài toán. Walrus cũng vậy.
Nhìn từ góc độ builder, Walrus không phải là storage “tốt hơn S3”.
Nó là storage cho một thế giới có ràng buộc khác. Nếu không hiểu rõ ràng buộc đó, bạn sẽ hoặc dùng Walrus quá sớm, hoặc bỏ qua nó khi bạn thực sự cần.
Điểm đầu tiên cần xác định là: bạn có đang xây thứ thực sự on-chain hay không.
Nếu sản phẩm của bạn chỉ dùng blockchain làm settlement layer, còn mọi logic, dữ liệu, và trải nghiệm đều off-chain, thì Walrus gần như không cần thiết. S3, GCS, hay bất kỳ storage Web2 nào cũng sẽ rẻ hơn, nhanh hơn, và dễ tích hợp hơn. Builder không nên dùng Walrus chỉ vì “phi tập trung nghe hay”.
Walrus bắt đầu có ý nghĩa khi dữ liệu của bạn có giá trị nếu – và chỉ nếu – nó gắn với trạng thái on-chain.
Ví dụ: agent state của AI on-chain, game state mà không thể rollback tùy ý, NFT metadata không được phép thay đổi, log quyết định của DAO, checkpoint của model được dùng cho quyết định kinh tế. Ở những bài toán này, việc dữ liệu có thể bị thay đổi, bị xóa, hoặc phụ thuộc vào một bên thứ ba là rủi ro thực sự, không phải rủi ro triết học.
Khi nào nên dùng Walrus?
Câu trả lời ngắn gọn là: khi dữ liệu của bạn cần tồn tại lâu hơn team của bạn.
Nếu bạn đang xây một hệ thống mà dữ liệu cần tồn tại kể cả khi backend biến mất, kể cả khi team ngừng vận hành, kể cả khi funding cạn, thì Walrus bắt đầu trở thành lựa chọn hợp lý.
Đây là điểm mà rất nhiều builder đánh giá thấp. Trong Web2, backend sống lâu hơn app. Trong crypto, app có thể chết, nhưng dữ liệu và state vẫn phải tồn tại để hệ sinh thái phía trên không sụp.
Walrus rất phù hợp khi bạn cần dữ liệu “ghi rồi thôi”, không cần sửa lại.
Ví dụ: proof, snapshot, inference output, historical state, training log, artifact. Những dữ liệu này không cần low latency liên tục, nhưng cần đúng và không bị thay đổi. Builder AI + crypto sẽ gặp dạng dữ liệu này rất nhiều, và dùng S3 cho chúng thực chất là đưa một điểm tập trung vào đúng nơi không nên tập trung nhất.
Một trường hợp khác nên dùng Walrus là khi bạn không muốn tự gánh trách nhiệm vận hành storage.
Tự build storage layer phi tập trung là việc rất khó, rất tốn thời gian, và thường không phải lợi thế cốt lõi của sản phẩm. Walrus cho phép builder “thuê” một lớp storage crypto-native, thay vì tự sáng chế bánh xe.
Tuy nhiên, cũng cần rất rõ ràng: có rất nhiều trường hợp không nên dùng Walrus.
Nếu sản phẩm của bạn cần read/write tốc độ cao, tần suất lớn, Walrus không phải lựa chọn tốt.
Real-time feed, chat app, orderbook, streaming data – đây là lãnh địa của Web2 storage. Dùng Walrus cho những thứ này không làm bạn phi tập trung hơn, chỉ làm bạn chậm và tốn tiền hơn.
Nếu dữ liệu của bạn thay đổi liên tục và không có giá trị khi bị sửa, Walrus cũng không phù hợp.
Walrus không được thiết kế để làm mutable database. Builder cố ép nó vào vai trò đó sẽ chỉ làm kiến trúc phức tạp hơn mà không thu được lợi ích thật.
Một sai lầm phổ biến khác là dùng Walrus chỉ để “chứng minh” mình là on-chain.
Điều này rất nguy hiểm. Storage là một trong những phần đắt và khó nhất của hệ thống. Nếu bạn chưa có user thật, chưa có use case cần đến tính bất biến và xác minh, thì việc đưa Walrus vào sớm sẽ làm chi phí tăng, DX giảm, và tốc độ iterate chậm lại. Builder giai đoạn sớm cần sống sót trước khi cần triết lý.
Một cách nhìn rất thực tế là: Walrus nên nằm ở rìa kiến trúc, không phải ở lõi tương tác.
Core loop của người dùng nên nhanh, rẻ, dễ hiểu. Walrus nên dùng cho phần “trí nhớ dài hạn” của hệ thống, không phải cho phản xạ tức thời. Builder nào đặt Walrus đúng chỗ này sẽ thấy nó rất hợp lý. Builder nào đặt nó sai chỗ sẽ thấy nó “không dùng được”.
Từ góc độ builder, một câu hỏi rất quan trọng là: nếu ngày mai Walrus biến mất, điều gì trong sản phẩm của mình sẽ vỡ?
Nếu câu trả lời là “vỡ logic cốt lõi”, thì bạn đã dùng Walrus cho đúng bài toán.
Nếu câu trả lời là “chỉ mất một tính năng phụ”, thì có thể bạn chưa cần Walrus.
Walrus cũng nên được dùng khi bạn muốn thiết kế sản phẩm mà trust model không phụ thuộc vào team.
Đây là tư duy rất khác Web2. Builder crypto-native sẽ hỏi: “Người dùng có phải tin mình không?”. Nếu câu trả lời là “càng ít càng tốt”, thì việc đẩy dữ liệu quan trọng ra một storage có thể xác minh là bước đi đúng. Walrus giúp bạn giảm lượng trust mà người dùng phải đặt vào backend của bạn.
Tuy nhiên, builder cũng cần chuẩn bị tâm lý rằng DX của on-chain storage sẽ không bao giờ mượt như Web2.
Điều này không phải lỗi của Walrus. Nó là hệ quả của việc đổi latency và tiện lợi lấy tính xác minh và tồn tại dài hạn. Builder cần quyết định rõ: phần nào trong sản phẩm xứng đáng với đánh đổi đó.
Nhìn tổng thể, Walrus không phải là lựa chọn “nên dùng hay không”, mà là lựa chọn “dùng đúng lúc hay không”.
Dùng đúng, nó trở thành hạ tầng cực kỳ mạnh: bạn có dữ liệu bền, không phụ thuộc, có thể kiểm chứng. Dùng sai, nó trở thành gánh nặng.
Nếu mình phải tóm gọn cho builder bằng một câu:
👉 Dùng Walrus khi dữ liệu của bạn là một phần của sự thật on-chain. Đừng dùng Walrus khi dữ liệu của bạn chỉ là chi tiết triển khai.
Trong crypto, rất nhiều thứ được xây quá sớm hoặc quá muộn.
Walrus là loại hạ tầng mà nếu dùng sớm hơn mức cần thiết, bạn sẽ thấy nó “không đáng”. Nhưng nếu đến lúc cần mà không có, bạn sẽ thấy không có gì thay thế được.
Và với builder nghiêm túc về AI + crypto hoặc app on-chain thực sự, việc hiểu ranh giới này sớm chính là lợi thế kiến trúc lớn nhất.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Khi mình đặt câu hỏi “ai sẽ là khách hàng thực sự của Walrus trong 3 năm tới?”, mình nghĩ đây không phải là câu hỏi về user theo nghĩa truyền thống của crypto, mà là câu hỏi về ai thực sự cần thứ mà Walrus cung cấp khi Web3 bước qua giai đoạn thử nghiệm.
Bởi vì nếu nhìn lại lịch sử crypto, rất nhiều dự án có user ở giai đoạn đầu, nhưng rất ít dự án có khách hàng thật ở giai đoạn sau.
Và Walrus, theo mình, đang hướng đến vế thứ hai nhiều hơn vế thứ nhất.
Nếu hiểu Walrus là một lớp lưu trữ dữ liệu phi tập trung tối ưu cho hiệu suất, khả năng mở rộng và tính sẵn sàng cao, thì khách hàng tương lai của Walrus gần như chắc chắn không phải là retail user đơn lẻ.
Một cá nhân bình thường không thực sự quan tâm dữ liệu của mình được lưu ở đâu, miễn là nó hoạt động.
Người sẵn sàng trả tiền, trả chi phí cơ hội và chấp nhận độ phức tạp của Walrus là những thực thể có rủi ro hệ thống nếu dữ liệu không hoạt động đúng cách.
Nhóm khách hàng đầu tiên mình nghĩ đến là các protocol Web3 ở giai đoạn trưởng thành, đặc biệt là những protocol đã có product–market fit.
Khi một protocol còn nhỏ, họ có thể chấp nhận giải pháp tạm thời, centralized hoặc semi-centralized.
Nhưng khi protocol lớn lên, dữ liệu trở thành xương sống: metadata, state snapshots, lịch sử giao dịch, dữ liệu phục vụ indexer, dữ liệu phục vụ AI agent, hoặc dữ liệu cần tính sẵn sàng cao cho app-layer.
Ở giai đoạn đó, việc phụ thuộc vào một hệ thống lưu trữ mong manh hoặc quá tập trung trở thành rủi ro chiến lược.
Walrus phù hợp chính xác với nỗi lo này.
Trong 3 năm tới, mình tin rằng các đội xây dựng infra và middleware sẽ là nhóm khách hàng rất quan trọng của Walrus.
Họ không bán sản phẩm trực tiếp cho end-user, nhưng họ cần một lớp lưu trữ có thể scale cùng họ, không tạo single point of failure, và không buộc họ phải thiết kế lại kiến trúc khi số lượng request tăng lên.
Với nhóm này, Walrus không phải là “giải pháp rẻ nhất”, mà là giải pháp ít khiến họ phải nghĩ lại nhất trong 2–3 năm tới.
Một nhóm khách hàng khác rất dễ bị bỏ qua là các dự án game Web3 và social Web3 nghiêm túc.
Không phải game hype ngắn hạn, mà là game hoặc social app có lượng nội dung lớn, dữ liệu động liên tục và yêu cầu trải nghiệm ổn định.
Những dự án này sớm hay muộn sẽ va vào giới hạn của các giải pháp lưu trữ hiện tại: chi phí tăng nhanh, độ trễ không ổn định, hoặc rủi ro downtime.
Với họ, Walrus không phải là narrative decentralization, mà là bài toán vận hành thuần túy.
Ai đã từng scale một sản phẩm có user thật sẽ hiểu điều này rất rõ.
Mình cũng cho rằng các dự án AI x Web3 sẽ là khách hàng tự nhiên của Walrus trong vài năm tới.
AI không chỉ cần compute, mà cần dữ liệu: dữ liệu training, dữ liệu inference, dữ liệu trạng thái, dữ liệu đầu vào/đầu ra liên tục.
Khi AI agent bắt đầu tương tác on-chain nhiều hơn, nhu cầu về một lớp lưu trữ phi tập trung nhưng có hiệu suất đủ cao sẽ tăng mạnh.
Những đội này không cần Walrus vì “phi tập trung cho đẹp”, mà vì họ không thể vận hành nếu dữ liệu không sẵn sàng và không thể kiểm chứng.
Một nhóm khách hàng rất quan trọng khác là các tổ chức Web3 lớn và DAO có trách nhiệm dài hạn.
Khi DAO quản lý treasury, dữ liệu governance, proposal, lịch sử biểu quyết và các artifact liên quan trở thành tài sản quan trọng.
Việc mất dữ liệu hoặc phụ thuộc vào bên thứ ba tập trung không còn là chuyện kỹ thuật, mà là chuyện niềm tin.
Walrus, nếu chứng minh được độ ổn định và khả năng tồn tại dài hạn, sẽ hấp dẫn với nhóm khách hàng này theo cách rất thầm lặng.
Điều thú vị là trong 3 năm tới, khách hàng của Walrus rất có thể không gọi mình là “khách hàng của Walrus”.
Họ chỉ coi Walrus là một phần hạ tầng mặc định, giống như cách người ta dùng cloud hay database mà không nghĩ nhiều.
Với những lớp hạ tầng tốt, việc không được nhắc tên thường xuyên lại là dấu hiệu tích cực.
Walrus không cần được yêu thích, họ cần được tin dùng và quên đi.
Ngược lại, mình không nghĩ khách hàng chính của Walrus trong 3 năm tới sẽ là những dự án nhỏ, chạy theo trend, hoặc những team chỉ cần giải pháp nhanh để demo.
Với nhóm này, Walrus có thể bị xem là “overkill”.
Nhưng điều đó không phải vấn đề.
Rất nhiều hạ tầng tốt chỉ thực sự phát huy giá trị khi hệ sinh thái trưởng thành hơn mặt bằng chung.
Một điểm rất quan trọng là khách hàng thật của Walrus sẽ là những người đánh giá chi phí theo rủi ro dài hạn, không theo giá ngắn hạn.
Họ sẵn sàng trả chi phí cao hơn nếu điều đó giảm xác suất downtime, mất dữ liệu hoặc phải migrate trong tương lai.
Đây là tư duy của những người đã từng trả giá vì chọn giải pháp rẻ hoặc nhanh ở giai đoạn đầu.
Ở góc nhìn cá nhân, mình thấy Walrus đang xây cho một tương lai nơi Web3 bớt “thử nghiệm” hơn và bớt “lãng mạn” hơn.
Khi đó, khách hàng không còn hỏi “cái này có decentralized không?”, mà hỏi “cái này có làm hệ thống của tôi gãy không?”.
Walrus, nếu đi đúng hướng, sẽ là câu trả lời cho câu hỏi thứ hai, chứ không phải câu hỏi đầu tiên.
Tất nhiên, để thực sự có khách hàng thật, Walrus cần chứng minh rất nhiều thứ: uptime, chi phí dự đoán được, khả năng mở rộng, và quan trọng nhất là không biến mất.
Hạ tầng chỉ có giá trị khi nó tồn tại lâu hơn người dùng của nó.
Trong 3 năm tới, khách hàng của Walrus sẽ quan sát điều này rất kỹ, kể cả khi họ không nói ra.
Kết lại, theo mình, khách hàng thực sự của Walrus trong 3 năm tới không phải là số đông retail, không phải là những người tìm kiếm narrative mới, mà là những đội và tổ chức đang xây thứ gì đó buộc phải tồn tại lâu dài.
Họ cần dữ liệu không chỉ để chạy hôm nay, mà để không phải làm lại toàn bộ hệ thống vào ngày mai.
Nếu Walrus phục vụ tốt nhóm này, họ không cần trở thành cái tên ồn ào.
Chỉ cần trở thành cái tên mà khi thiếu đi, người ta mới nhận ra nó quan trọng đến mức nào.

Es gibt ein riesiges Bitcoin-Vorratslager, das bereits seit vielen Jahren existiert, aber fast nirgendwo in den etablierten Medien erschienen ist. Keine Pressemitteilung, keine Pressekonferenz, niemand hat öffentlich bestätigt. Es ist einfach da, still und abseits der vertrauten Marktgeschichten.
Seit etwa dem Jahr 2018 hat Venezuela – ein Land, das schwer bestraft wurde und praktisch aus dem globalen Finanzsystem ausgeschlossen war – begonnen, ein "geheimes Bitcoin-Vorratslager" aufzubauen. Nicht, weil sie Krypto lieben oder an die dezentrale Philosophie glauben, sondern weil sie keine andere Wahl hatten, um zu überleben.

Seit Januar 2023 ist das Gesamtvolumen der Transaktionen $BTC auf der Kette kontinuierlich zurückgegangen.
Selbst wenn der Preis steigt, zeigen die Netzwerkaktivitäten noch immer keine entsprechenden Erholungssignale.
Aus Sicht der eigenen Perspektive stammen die aktuellen Aufwärtsimpulse hauptsächlich aus FOMO-Verhalten und nicht aus einem echten Nutzungsnachfrage. Die Geschichte wird durch politische Unterstützung für Bitcoin in den USA, die Einführung von ETFs, große Unternehmenskäufe sowie eine positiv vermittelte Narrative, die durch Medien und KOLs stark verstärkt wird, weiter vorangetrieben.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Khi đặt Walrus vào bức tranh modular blockchain, mình nghĩ điều quan trọng nhất là không nhìn nó như một “mảnh ghép storage nữa”, mà như một lựa chọn kiến trúc có chủ đích đi ngược lại một phần xu hướng modular thuần túy.
Và chính sự “không thuần” đó mới khiến Walrus trở nên đáng phân tích, đặc biệt trong bối cảnh modular đang được xem như lời giải mặc định cho khả năng mở rộng blockchain.
Modular blockchain, ở dạng lý tưởng, chia hệ thống thành các lớp rõ ràng: execution, settlement, consensus, data availability, storage.
Mỗi lớp được tối ưu riêng, có thể thay thế, có thể cạnh tranh, có thể kết hợp linh hoạt.
Cách tiếp cận này giúp hệ sinh thái tiến hóa nhanh, tránh việc một chain phải tự gánh mọi thứ.
Nhưng đổi lại, nó tạo ra một hệ thống rất phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các lớp độc lập, nơi trải nghiệm cuối cùng không thuộc toàn quyền kiểm soát của bất kỳ chain nào.
Walrus xuất hiện trong bối cảnh đó như một lựa chọn có phần “đi ngược chiều gió”.
Thay vì nói “storage không phải việc của L1”, Sui – và Walrus – nói rằng có những loại storage nếu không được thiết kế cùng execution layer thì sẽ luôn là điểm gãy.
Đây không phải là phủ nhận modularity, mà là đặt câu hỏi: modular đến mức nào thì còn hợp lý cho ứng dụng thật?
Trong bức tranh modular phổ biến, storage thường bị đẩy ra xa nhất.
Dữ liệu lớn, metadata, asset media, state lịch sử… được đưa ra ngoài chain, phụ thuộc vào IPFS, Arweave, hoặc các DA layer chung.
Về mặt lý thuyết, điều này rất đẹp.
Nhưng về mặt trải nghiệm và độ tin cậy, nó tạo ra một khoảng trống lớn giữa “transaction được xác nhận” và “ứng dụng hoạt động đúng”.
Walrus được sinh ra chính để lấp khoảng trống đó trong hệ sinh thái Sui.
Điểm khác biệt của Walrus so với các storage layer trong mô hình modular là nó không cố trở thành một lớp dùng chung cho mọi chain.
Walrus được thiết kế để hiểu Sui: hiểu object model, hiểu cách state được tạo, thay đổi và tham chiếu.
Điều này khiến Walrus không phải là một storage layer “trung lập”, mà là một storage layer mang tính ngữ cảnh.
Trong modular blockchain thuần túy, tính trung lập là ưu điểm.
Nhưng trong thực tế ứng dụng, tính ngữ cảnh đôi khi lại quan trọng hơn.
Mình thấy Walrus đại diện cho một hướng tiếp cận khá thú vị: modular ở cấp hệ sinh thái, nhưng integrated ở cấp trải nghiệm.
Sui vẫn có thể dùng các lớp modular bên ngoài cho những nhu cầu chung, nhưng với những phần dữ liệu gắn chặt với logic ứng dụng, họ chọn giữ trong một lớp storage native.
Điều này tạo ra một dạng modular “có chọn lọc”, thay vì modular tuyệt đối.
Trong bức tranh lớn hơn, Walrus cho thấy rằng modular blockchain không nhất thiết phải dẫn đến một thế giới nơi mọi chain đều giống nhau và phụ thuộc hoàn toàn vào các lớp chung.
Ngược lại, nó mở ra khả năng mỗi chain sẽ chọn tích hợp sâu ở những lớp mà họ coi là chiến lược, và modular hóa những lớp còn lại.
Với Sui, storage là một lớp chiến lược vì họ nhắm tới ứng dụng giàu trạng thái và dữ liệu.
Một điểm rất quan trọng là Walrus làm mờ ranh giới giữa “on-chain” và “off-chain” theo một cách rất thực dụng.
Trong modular thinking truyền thống, ranh giới này khá cứng: cái gì không on-chain thì coi như ngoài hệ thống.
Walrus thì khác.
Dữ liệu có thể không nằm trong state on-chain, nhưng vẫn được quản lý, định danh và truy cập theo logic on-chain.
Điều này tạo ra một vùng trung gian rất hữu ích cho ứng dụng, nhưng lại khó đạt được nếu storage hoàn toàn nằm ngoài hệ sinh thái chain.
Nếu nhìn Walrus trong tương quan với các DA layer như Celestia hay EigenDA, mình không nghĩ Walrus đang cạnh tranh trực tiếp.
DA layer giải bài toán đảm bảo dữ liệu tồn tại và có thể được truy xuất để xác minh.
Walrus giải bài toán dữ liệu được sử dụng như thế nào trong trải nghiệm ứng dụng.
Hai thứ này có thể bổ sung cho nhau, nhưng không thay thế nhau.
Walrus không cố trở thành lớp DA cho mọi chain, mà là lớp storage giúp Sui không phải hy sinh trải nghiệm chỉ để giữ kiến trúc “đẹp”.
Ở góc nhìn builder, Walrus làm giảm đáng kể chi phí tư duy khi xây ứng dụng trong một thế giới modular.
Thay vì phải tự quyết định: dùng IPFS hay Arweave, pin ở đâu, ai trả phí, chuyện gì xảy ra khi gateway chết, builder trên Sui có một mặc định hợp lý.
Trong bối cảnh modular ngày càng phức tạp, việc có những “default tốt” là cực kỳ quan trọng nếu muốn thu hút developer không thuần hạ tầng.
Tất nhiên, Walrus cũng mang theo những đánh đổi.
Một storage native gắn chặt với Sui khiến hệ sinh thái kém portable hơn so với việc dùng storage chung.
Nhưng câu hỏi là: portable cho ai, và trong trường hợp nào?
Với người dùng cuối, điều họ quan tâm không phải là dữ liệu có portable giữa chain hay không, mà là ứng dụng có hoạt động ổn định hay không.
Walrus ưu tiên câu hỏi thứ hai.
Mình cũng nghĩ Walrus phản ánh một sự trưởng thành trong cách nhìn về modular blockchain.
Thay vì coi modular là đích đến, Sui coi modular là công cụ.
Modular được dùng để giải quyết những vấn đề thật, chứ không phải để tuân thủ một triết lý kiến trúc.
Walrus tồn tại vì Sui thấy rằng nếu hoàn toàn phụ thuộc vào storage bên ngoài, họ sẽ phải hy sinh những thứ họ coi là cốt lõi.
Nếu nhìn tương lai, có thể sẽ không có một mô hình modular duy nhất thống trị.
Thay vào đó, sẽ có nhiều biến thể: chain thiên về settlement, chain thiên về execution, chain thiên về ứng dụng.
Walrus cho thấy Sui đang nghiêng về hướng chain thiên về ứng dụng, nơi storage không thể là thứ đứng quá xa execution.
Trong bức tranh đó, Walrus không phải là ngoại lệ, mà là ví dụ sớm cho một nhánh tiến hóa khác của modular blockchain.
Tóm lại, Walrus trong bức tranh modular blockchain không phải là sự phủ nhận modularity, mà là sự điều chỉnh lại ranh giới của nó.
Nó cho thấy rằng modular không đồng nghĩa với việc mọi thứ đều phải tách rời, mà là tách rời đúng chỗ và gắn kết đúng chỗ.
Walrus đại diện cho phần “gắn kết có chủ đích” đó trong hệ sinh thái Sui.
Và trong một thế giới blockchain đang dần chuyển từ thử nghiệm sang ứng dụng thật, những lựa chọn kiến trúc như vậy có thể quan trọng hơn rất nhiều so với việc tuân thủ một mô hình lý thuyết hoàn hảo.

@Walrus 🦭/acc #walrus $WAL
Nếu nhìn vào những chain mới xuất hiện vài năm gần đây, mình thấy một nghịch lý khá rõ: xây chain ngày càng dễ, nhưng làm cho chain đó thực sự usable lại ngày càng khó.
Consensus có thể fork, VM có thể reuse, tooling có thể copy.
Nhưng khi chain bắt đầu có user thật, app thật, data thật, thì những vấn đề rất “xương sống” mới lộ ra.
Walrus xuất hiện để giải đúng những vấn đề đó, không phải ở tầng hype, mà ở tầng mà hầu hết các chain mới đều vấp phải khi rời khỏi giai đoạn thử nghiệm.
Bài toán đầu tiên Walrus giải cho các chain mới là lưu trữ dữ liệu quy mô lớn mà không phá vỡ mô hình kinh tế của chain.
Rất nhiều chain thiết kế blockspace cho giao dịch và trạng thái, chứ không phải cho data nặng.
Khi app bắt đầu lưu metadata NFT, game state, log, AI output, hoặc bất kỳ thứ gì không gọn gàng, chi phí on-chain phình ra rất nhanh.
Mình từng thấy nhiều team buộc phải đưa data ra ngoài chain rất sớm, không phải vì muốn, mà vì chain không chịu nổi.
Walrus cho phép data được lưu trữ theo cách native hơn với Web3, mà không đè gánh nặng đó lên execution layer của chain.
Điểm quan trọng là Walrus không chỉ là “nơi để nhét data”.
Nó giải quyết bài toán data availability cho các chain non trẻ.
Với chain mới, vấn đề không phải chỉ là có data hay không, mà là data đó có thể được truy cập, verify và reuse bởi các app khác hay không.
Nếu data nằm rải rác ở các centralized storage hoặc giải pháp tạm bợ, hệ sinh thái rất khó mở rộng.
Walrus cung cấp một lớp mà data có thể được lưu trữ lâu dài, có thể kiểm chứng, và không phụ thuộc vào một app cụ thể.
Với mình, đây là điều kiện cần để một chain đi từ “có vài app” sang “có hệ sinh thái”.
Một bài toán nữa mà Walrus giải rất rõ là giảm rào cản cho builder trên chain mới.
Khi xây app trên chain non trẻ, builder thường phải tự giải quyết mọi thứ: execution, indexing, storage, data pipeline.
Điều này làm tốc độ phát triển chậm đi rất nhiều.
Walrus cho phép builder offload phần data nặng sang một lớp chuyên biệt, để họ tập trung vào logic sản phẩm.
Mình từng nói chuyện với vài team, và điểm chung là họ không thiếu ý tưởng, họ thiếu thời gian và tài nguyên để tự build cả một stack hoàn chỉnh.
Walrus cũng giải quyết bài toán tính liên tục của dữ liệu khi chain còn biến động.
Chain mới thường thay đổi rất nhanh: upgrade, hard fork, thay đổi thông số, thậm chí rollback testnet.
Nếu data gắn chặt vào chain ở giai đoạn này, rủi ro mất mát hoặc gián đoạn rất cao.
Walrus tạo ra một lớp data tương đối độc lập, giúp app không bị “chết theo chain” mỗi lần có thay đổi lớn.
Với mình, đây là một dạng bảo hiểm rất quan trọng cho builder sớm.
Một điểm nữa ít được nói đến là Walrus giúp các chain mới tránh phải cạnh tranh sai chỗ.
Rất nhiều chain cố gắng chứng minh mình mạnh bằng cách cho phép lưu mọi thứ on-chain, dẫn đến blockspace bị dùng sai mục đích.
Walrus cho phép chain giữ blockspace cho những thứ nó làm tốt nhất: execution, consensus, settlement.
Data nặng được đẩy ra ngoài, nhưng vẫn giữ được tính Web3-native.
Điều này giúp chain mới không tự bào mòn lợi thế của mình chỉ để “chứng minh là đủ mạnh”.
Từ góc nhìn hệ sinh thái, Walrus giúp giải bài toán cold start cho app phức tạp.
Những app như game, social, AI, hay RWA thường cần nhiều data ngay từ đầu.
Trên chain mới, việc bootstrapping lượng data đó rất khó.
Walrus cho phép app bắt đầu với lượng data lớn mà không cần chờ chain đủ scale.
Điều này rút ngắn rất nhiều thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm chạy được.
Mình nghĩ đây là một trong những lý do quan trọng khiến Walrus đặc biệt phù hợp với các chain đang muốn thu hút builder chất lượng, không chỉ builder làm demo.
Walrus cũng giúp các chain mới giảm phụ thuộc vào hạ tầng Web2.
Rất nhiều hệ sinh thái Web3 nói về decentralization, nhưng data thực tế lại nằm trên S3, Cloudflare, hoặc các dịch vụ centralized khác.
Điều này tạo ra một điểm nghẽn niềm tin rất lớn.
Walrus không giải quyết mọi vấn đề decentralization, nhưng nó giúp chain mới không phải hy sinh nguyên tắc ngay từ đầu chỉ vì thiếu lựa chọn tốt hơn.
Một bài toán nữa mà mình thấy Walrus giải khá khéo là tính chuẩn hóa của data.
Khi mỗi app tự chọn cách lưu trữ khác nhau, việc tích hợp chéo gần như bất khả thi.
Walrus tạo ra một chuẩn chung để data có thể được nhiều app đọc, verify và sử dụng lại.
Với chain mới, chuẩn hóa sớm cực kỳ quan trọng.
Nếu để mỗi app tự làm, đến khi hệ sinh thái lớn lên thì chi phí sửa rất cao.
Từ trải nghiệm cá nhân khi quan sát các chain non trẻ, mình thấy rất nhiều dự án chết không phải vì thiếu vốn hay thiếu dev, mà vì stack quá nặng và khó mở rộng.
Walrus giúp gỡ một khối rất lớn trong stack đó.
Nó không làm chain “ngầu” hơn trong mắt trader, nhưng làm chain dễ sống hơn trong mắt builder.
Và cuối cùng, builder mới là người quyết định chain đó có tương lai hay không.
Walrus không phải là thứ mà người dùng cuối nhìn thấy ngay.
Nhưng với chain mới, những thứ người dùng không thấy thường lại là thứ quyết định mọi thứ phía sau.
Khi data được xử lý đúng cách, app chạy mượt hơn, chi phí thấp hơn, và trải nghiệm ổn định hơn.
Người dùng không cần biết Walrus là gì, nhưng họ hưởng lợi từ nó mỗi ngày.
Nếu nhìn dài hạn, mình nghĩ Walrus đang giải một bài toán rất “không sexy” nhưng cực kỳ quan trọng: làm sao để chain mới không sụp vì những vấn đề cơ bản trước khi kịp kể câu chuyện lớn.
Nó không giúp chain pump nhanh, nhưng giúp chain có cơ hội tồn tại đủ lâu để tìm product–market fit thật.
Kết lại, Walrus giải cho các chain mới bài toán dữ liệu: lưu trữ, khả dụng, chuẩn hóa và mở rộng, theo cách không phá vỡ thiết kế cốt lõi của chain.
Trong một thị trường mà ai cũng muốn xây narrative lớn, Walrus chọn xây nền móng.
Và theo mình, với các chain mới, nền móng đó quan trọng hơn bất kỳ câu chuyện nào.
Hy vọng bài viết này sẽ giúp anh em nhìn Walrus không như một mảnh hạ tầng phụ, mà như một trong những điều kiện cần để một chain mới thực sự đi được đường dài.