Crypto xác minh mọi giao dịch. Nhưng ai sẽ xác minh quyết định?
Trong một thời gian dài, tôi cứ nghĩ rằng phần khó nhất của crypto đã được giải quyết rồi.
Một giao dịch được ký, phát tán, mạng xác minh và được ghi lại trực tiếp trên blockchain. Nếu blockchain chấp nhận nó, thì mọi thứ hẳn là ổn... đúng chứ?
Càng nghĩ, tôi càng nhận ra blockchain chỉ trả lời một câu hỏi:
"Giao dịch này có hợp lệ không?"
Nó không bao giờ hỏi thêm một câu hỏi khác còn quan trọng hơn:
"Giao dịch này có nên xảy ra không?"
Sự khác biệt đó trước đó không có vẻ quan trọng cho đến khi tôi nhìn vào nơi mà tài chính onchain đang hướng tới.
Stablecoin đang trở thành các “đường ray” thanh toán. Các vault DeFi hiện quản lý hàng tỷ đô la. RWA đang được đưa lên onchain. Các tác nhân AI bắt đầu thực thi giao dịch mà không cần chờ một con người bấm "Xác nhận."
Trong tất cả các trường hợp đó, chữ ký hợp lệ vẫn chưa đủ.
Bạn có thể muốn kiểm tra liệu ví có bị cấm hay không, liệu người dùng có đáp ứng các yêu cầu đủ điều kiện hay không, liệu vault có vượt quá giới hạn rủi ro hay không, hoặc liệu một oracle cấp dữ liệu cho giao thức có bị xâm phạm hay không.
Phần lớn các kiểm tra đó hiện đã tồn tại, nhưng chúng bị phân tán giữa các dashboard, công cụ giám sát và các quy trình ngoài chuỗi. Nhiều công cụ chỉ cho bạn biết chuyện gì đã sai sau khi giao dịch đã xảy ra.
Đọc whitepaper của Newton Protocol khiến tôi nhìn vấn đề này theo một cách khác.
Thay vì giám sát giao dịch sau khi đã được xác kệnh toán, Newton đưa vào một lớp ủy quyền trước khi settlement diễn ra. Ý định giao dịch được đánh giá dựa trên các chính sách đã được xác định sẵn, và chỉ sau khi các kiểm tra đó vượt qua, mạng mới tạo ra một xác nhận (attestation) mật mã mà các smart contract có thể kiểm chứng trên onchain.
Ý tưởng đó lại có vẻ bất ngờ là đơn giản.
Chẳng phải là thêm một sản phẩm bảo mật nữa, mà là cung cấp cho các blockchain thứ mà họ chưa từng thực sự có: khả năng thực thi các quyết định trước khi giá trị được chuyển đi.
Newton Mainnet Beta hiện tại bắt đầu với các vault DeFi, điều đó có lý. Các quản trị viên vault đã vận hành theo các quy tắc về tuân thủ, danh tính, bảo mật và rủi ro. Cách tiếp cận của Newton là làm cho những quy tắc đó có thể lập trình và thực thi được, thay vì dựa vào các quy trình vận hành rời rạc.
Một điều tôi đánh giá cao là bản whitepaper cũng thừa nhận những hạn chế của chính nó.
Ngày nay, một số đánh giá nhạy cảm về quyền riêng tư vẫn dựa vào giải mã theo ngưỡng (threshold decryption), trong đó các toán tử tham gia tạm thời quan sát các dữ liệu đầu vào đã được giải mã trong quá trình đánh giá chính sách. Lộ trình hướng tới MPC và, cuối cùng, mã hóa đồng cấu hoàn toàn (fully homomorphic encryption) để giảm hoặc loại bỏ mức độ hiển thị đó. Điều này cho tôi thấy quyền riêng tư không được trình bày như một vấn đề đã “xong”, mà như một thách thức kỹ thuật đang tiến hóa.
Việc các nhà phát triển có áp dụng một lớp ủy quyền trước mỗi giao dịch có ý nghĩa hay không vẫn là câu hỏi còn ngỏ.
Mỗi bước bổ sung đều làm tăng thêm sự phức tạp. Nhưng khi crypto tiến tới tài chính thể chế, tài sản được token hóa và các tác nhân tự động, có lẽ sự phức tạp không phải là kẻ thù. Có lẽ điều bất cập là các quyết định bị bỏ sót.
Tôi tò mò liệu vài năm nữa chúng ta có nhìn lại và tự hỏi vì sao trước đây chúng ta lại nghĩ chỉ cần xác minh giao dịch là đã đủ.
Bạn nghĩ gì?