StealthEX, sàn giao dịch crypto tức thì gần đây đã tổ chức một buổi X Spaces AMA với Joey King, Senior Developer tại eCash, để thảo luận về sự phát triển của tiền mặt điện tử ngang hàng, token hóa, quyền riêng tư, trí tuệ nhân tạo, công cụ phát triển, khai thác và tương lai của hệ sinh thái eCash.

1. Với việc đúc token dễ dàng và có sẵn các DEX cũng như ví tích hợp, các token đã đạt được mức độ thu hút nào? Có kế hoạch nào về các chuẩn mực, cơ chế kết nối chuỗi (bridging) hoặc các tính năng có thể thúc đẩy hoạt động kiểu DeFi mà không ảnh hưởng đến trọng tâm về tiền mặt không?

Joey: Các token đã thống trị bức tranh crypto từ khoảng năm 2018. Tuy nhiên, chúng tôi chưa thấy nhiều token làm được nhiều việc hơn ngoài việc giải quyết bài toán huy động vốn.

Có đủ mọi loại câu chuyện xoay quanh các dự án khác nhau, nhưng đa số các token thành công và đáng nhớ mà người ta nghĩ tới ngày nay chủ yếu được phát hành để huy động vốn—và họ đã làm được điều đó.

Các dự án như Pump.fun cuối cùng đã loại bỏ màn “giả vờ” rằng một token cần có câu chuyện hay tiện ích (utility). Mục đích toàn bộ trở thành cố gắng làm cho giá token đi lên.

Đó là giai đoạn ban đầu của các token trong crypto. Nó bị thống trị bởi các chuỗi dựa trên tài khoản như Ethereum và Solana vì các chuỗi đó cung cấp nhiều tính năng phong phú hơn cho việc giao dịch theo kiểu maker thị trường tự động (AMM) và sàn giao dịch phi tập trung.

Tuy nhiên, token và NFT ban đầu vốn bắt đầu trên các chuỗi UTXO, bao gồm Bitcoin và sau đó là Bitcoin Cash, và chúng vẫn tiếp tục tồn tại trên eCash.

Các giao thức token trên các chuỗi UTXO có nhiều lợi thế. Đây là một trong những lý do Tether ban đầu thành công trên Bitcoin và cũng là lý do một số dự án token khác có thể khởi động nhanh chóng.

Bạn có giao dịch tức thời, và các thao tác token đơn giản như mint (đúc), burn (hủy) và gửi đều dễ thực hiện.

Điều gì phức tạp hơn trên một chuỗi UTXO là phần gây quỹ: thiết lập một AMM (sàn giao dịch phi tập trung), thiết lập mức giá thị trường cho một token và cố gắng tạo ra sự quan tâm mang tính đầu cơ. Các hoạt động đó trở nên đặc biệt phổ biến trên Ethereum và Solana.

Khoảng một năm trước, eCash đã giới thiệu một giải pháp cho việc đó thông qua sàn giao dịch phi tập trung Agora. Agora cho phép gán giá cho các UTXO cụ thể, giúp bất kỳ ai cũng có thể niêm yết bất kỳ số lượng bất kỳ token nào ở bất kỳ mức giá nào.

Chúng tôi đã thấy lực kéo (traction) đáng kể. Thị trường đang tiến gần đến quy mô khoảng 5 triệu USD về khối lượng giao dịch. Có thể không lớn như các nền tảng như Pump.fun, nhưng khối lượng giao dịch của eCash chủ yếu được thúc đẩy bởi các dự án dựa trên tiện ích (utility) chứ không phải chỉ là các token thuần đầu cơ.

Một ví dụ là stablecoin Firma Alpha, bao gồm yield gốc (native yield). Giá trị của nó được thiết kế để duy trì quanh mức 1 USD, nên không phải thứ mà người ta kỳ vọng để “bơm”. Dù vậy, nó đã đại diện khoảng 10% đến 15% khối lượng giao dịch trên thị trường.

Ngoài ra còn có Staked XEC, một token staking cho phép người dùng kiếm yield crypto mà không phải vận hành node. Giá của nó được neo theo XEC.

Cả hai thứ này đều không phải là các token đầu cơ được thiết kế xoay quanh việc tăng giá. Chúng là token tiện ích, và các token như vậy đã chiếm phần lớn khối lượng giao dịch trên thị trường Agora.

Tăng trưởng đã ổn định. Chúng ta vẫn ở giai đoạn rất sớm trên một đường cong tăng theo cấp số nhân, nhưng tăng trưởng đến từ hữu cơ chứ không phải top-down.

Chúng tôi đã không đi theo mô hình mà khi thị trường trở nên nóng thì ai cũng phát hành một token, và người tham gia cố gắng tìm ra token “sẽ bơm” (pump). Kiểu tài chính hóa dựa trên memecoin như vậy đã chưa xảy ra ở mức độ tương tự trên eCash.

Một mặt, điều này có thể khiến khối lượng trông có vẻ thấp hơn. Mặt khác, khối lượng đến từ các dự án thật, và tăng trưởng là hữu cơ và gia tăng. Tôi tin đây là cách bền vững hơn để đảm bảo rằng bạn đang xây thứ giải quyết một vấn đề thực sự.

Các vấn đề tiền tệ cũng là vấn đề chính trị. Không có lợi gì khi chỉ than phiền về bản chất con người. Các hệ thống tốt nhất chấp nhận hành vi của con người như vốn có và tạo ra động lực để cải thiện kết quả.

Các hệ thống tiền tệ cũng phải làm như vậy. Chúng tôi đang cố gắng tạo điều kiện cho việc trao đổi giữa con người với nhau. Chúng tôi không thể thiết kế một hệ thống dựa trên giả định rằng mọi người sẽ đột nhiên cư xử khác đi. Mục tiêu là tạo ra đúng công cụ và động lực để định hướng hành vi theo hướng mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.

2. Tại sao eCash chọn tổng cung 21 nghìn tỷ (21 trillion), với hai chữ số thập phân, thay vì giữ định dạng 21 triệu coin như Bitcoin? Những ưu điểm tâm lý hay thực tiễn của cách tiếp cận này là gì trong việc mua sắm hằng ngày tại cửa hàng?

Joey: Cách tốt nhất để hiểu là nhìn vào cuộc tranh luận mà Bitcoin đã có trong suốt cả thập kỷ qua.

Người dùng Bitcoin đã trải qua những bất đồng nội bộ về việc liệu mọi người nên dùng bitcoin, satoshi, bits hay millibits; cũng như những tranh luận rộng hơn về “unit bias” (thiên vị theo đơn vị).

Về căn bản, con người không tự nhiên nghĩ theo các chuỗi dài chữ số thập phân. Ngoài các ứng dụng khoa học và toán học, đây không phải cách mọi người thường biểu diễn đơn vị, đặc biệt là khi mua bán bằng tiền tệ hằng ngày.

Đây thực ra không phải là quyết định thay đổi tổng cung. Bitcoin đã có một tổng cung hợp lý, được phát hành thông qua một hệ thống minh bạch. Không có lý do phải sửa một thứ chưa hỏng.

eCash đơn giản đã thay đổi đơn vị đo (denomination) sang hai chữ số thập phân vì nó gần hơn với cách mọi người thường nghĩ về tiền bạc.

Có thể khó giải thích rằng nguồn cung cơ bản thực tế là như nhau, nhưng khi ai đó dùng ví eCash, các giao dịch dễ đọc và dễ hiểu hơn rất nhiều. Điều tương tự cũng đúng khi vận hành một node hoặc xem phần thưởng staking và mining.

Nó hợp lý hơn nhiều so với việc cứ liên tục nhìn vào những chuỗi dài các chữ số thập phân.

Đồng thời, crypto vẫn chưa giải quyết thách thức về sự quen thuộc với đơn vị. Người ta vẫn nghĩ theo tiền tệ địa phương và so sánh giá trị giao dịch crypto với đô la, euro hoặc các đơn vị quen thuộc khác. Bạn không thể thay đổi hành vi đó bằng một quyết định từ trên xuống.

Crypto phi tập trung có lẽ sẽ được áp dụng rộng hơn bằng cách trước hết tạo điều kiện cho các giao dịch bằng tiền tệ địa phương tốt hơn. Các giao thức token và stablecoin sẽ là một phần quan trọng của quá trình đó.

Khi crypto trở nên hữu ích hơn và ít biến động hơn, người ta có thể dần bắt đầu coi một đơn vị crypto như một chuẩn mặc định.

Đồng tiền dự trữ của thế giới đã nhiều lần thay đổi trong lịch sử và chắc chắn sẽ còn thay đổi nữa trong tương lai. Tuy nhiên, trong giai đoạn có thể dự đoán tới, đồng đô la Mỹ sẽ vẫn là chuẩn mà mọi người dùng. Vì vậy, việc tạo điều kiện cho những kiểu giao dịch quen thuộc đó sẽ là một trong những cơ hội tạo đòn bẩy (leverage) cao nhất cho các dự án crypto thành công.

3. Các công cụ như PayButton giúp việc để các nhà bán lẻ online chấp nhận thanh toán dễ hơn nhiều. Tuy nhiên, eCash có kế hoạch hợp tác với các nhà cung cấp điểm bán (POS) ngoài thực địa nào để eCash có thể được dùng trực tiếp tại quầy thanh toán ở các cửa hàng bán lẻ truyền thống hay không?

Joey: Không có lý do gì không theo đuổi điều đó, nhưng nó phải xảy ra một cách hữu cơ và theo từng bước gia tăng (incrementally).

Rất nhiều nỗ lực trong lĩnh vực crypto đã hướng đến việc khiến các nhà bán lẻ chấp nhận từ trên xuống. Mọi người cho rằng việc không có thiết bị POS là lý do khách hàng không dùng crypto, nhưng thường thì đó không phải là vấn đề thực sự.

Vấn đề chính là hầu hết mọi người hoàn toàn không dùng crypto. Họ vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào các “đường ray” tài chính kế thừa. Một số người thậm chí không dùng hạ tầng ngân hàng và chỉ dựa vào tiền mặt địa phương.

Tích hợp điểm bán có thể tạo ra một câu “đóng gói” hay, nhưng nó có thể đặt cái xe trước con ngựa.

Câu chuyện đó quan trọng hơn vào năm 2013, khi smartphone chưa thống trị nhiều như hiện nay. Ngày nay, nhiều doanh nghiệp không dùng một thiết bị POS truyền thống. Điện thoại của người bán về cơ bản đóng vai trò là thiết bị đầu cuối (terminal).

Ngay cả với thanh toán bằng thẻ, các doanh nghiệp vẫn có thể dùng các sản phẩm như Square hoặc các công cụ di động tương tự để chấp nhận thanh toán trực tiếp qua điện thoại.

Điều tương tự cũng đúng với các loại tiền mã hóa. eCash đã có các công cụ mạnh cho nhà bán lẻ trong các sản phẩm như PayButton và Cashtab.

Khi nhu cầu và thói quen tiêu dùng thay đổi, chúng ta có thể tiếp tục lặp lại trên các sản phẩm đó và xây những công cụ cho nhà bán lẻ tốt hơn theo đúng cách mọi người thực sự chọn thanh toán.

Mạng Lightning của Bitcoin là một ví dụ cho điều xảy ra khi một giải pháp bị ép từ trên xuống. Người ủng hộ Bitcoin thường bắt đầu với giả định rằng mọi người sẽ muốn dùng Bitcoin, rồi kết luận rằng người dùng cũng sẽ chấp nhận thêm độ phức tạp, hạ tầng tinh vi hơn và các sắp xếp mà họ có thể không nắm giữ trực tiếp tài sản nền tảng.

Giả định ban đầu đó là điều đáng nghi ngờ.

Lightning được phát triển hơn một thập kỷ, nhưng đến nay vẫn chưa đáng tin cậy một cách nhất quán, và thanh khoản vẫn là vấn đề. Rất nhiều vốn đã đổ vào các doanh nghiệp Lightning, nhưng công nghệ này chưa thâm nhập một cách đáng kể vào thị trường phổ thông.

Nó cho thấy điều gì xảy ra khi con người cố “ép” một giải pháp thanh toán. Bạn có thể tiếp tục làm một vấn đề trong thời gian dài khi có sẵn lượng vốn đáng kể, nhưng điều đó không thể kéo dài mãi mãi nếu không có kết quả. Tôi không tin cách tiếp cận về thanh toán này cuối cùng sẽ hoạt động cho Bitcoin.

Bitcoin cũng thường được mô tả như một kho lưu trữ giá trị (store of value), nhưng nó định kỳ mất đi một phần đáng kể giá trị. Cụm từ đó trở nên phổ biến hơn sau khi việc thanh toán bị giảm ưu tiên như một tính năng. Câu chuyện có thể lại thay đổi khi hoàn cảnh thay đổi.

Gọi một thứ là kho lưu trữ giá trị không tự động khiến nó trở thành như vậy.

Lightning cũng khó dùng theo cách tự vận hành và không phụ thuộc custodian (non-custodial). Người dùng có thể phải vận hành node của riêng mình, luôn kết nối, quản lý kênh và xử lý độ phức tạp kỹ thuật đáng kể.

Ngoài ra, họ có thể dùng các dịch vụ Lightning dạng custodial, nhưng điều đó làm suy yếu rất nhiều mục đích ban đầu của việc dùng một mạng thanh toán phi tập trung.

4. Khi các tác nhân AI ngày càng bắt đầu thực hiện thanh toán tự động và các quyết định kinh tế, bạn có tin mô hình thanh toán xác nhận tức thì (instant settlement) của eCash sẽ là ứng viên mạnh hơn cho giao dịch giữa máy với máy (machine-to-machine commerce) so với các mạng thanh toán truyền thống không?

Joey: Đây là một use case thú vị vì rất nhiều hoạt động crypto đã bị thống trị bởi các chu kỳ đầu cơ, các câu chuyện (narratives) và các nỗ lực hướng mọi người tới “major trend” tiếp theo.

Các tác nhân AI cố gắng giải quyết các vấn đề cụ thể sẽ không nhất thiết có cùng động cơ. Một tác nhân AI sẽ không chọn một loại tiền chỉ vì nó kỳ vọng giá sẽ tăng. Nó sẽ nhận hướng dẫn để giải quyết một vấn đề cụ thể.

Câu hỏi liên quan lúc đó trở thành: giao thức phần mềm nào hữu ích nhất để giải quyết vấn đề đó?

Chúng tôi đã thấy điều này trong phát triển phần mềm. Một nhà phát triển có thể mô tả đầu vào (inputs), đầu ra (outputs) và yêu cầu của một ứng dụng cho một hệ thống AI, rồi hỏi nên dùng cơ sở dữ liệu nào. Hệ thống có thể đánh giá yêu cầu kỹ thuật và đề xuất PostgreSQL hoặc một công cụ phù hợp khác.

Các hệ thống AI được huấn luyện trên dữ liệu do con người tạo ra và không tự động đi tới đáp án hoàn hảo, nhưng chúng có thể cải thiện theo từng vòng lặp.

Hãy tưởng tượng nói với một tác nhân AI rằng nó cần mua một số món hàng nhất định trong một ngân sách đã định. Bạn cũng có thể chỉ rõ rằng các khoản thanh toán phải được xác nhận nhanh để hành động tiếp theo có thể diễn ra ngay, và các giao dịch không được thất bại.

Trong các điều kiện đó, các loại tiền mã hóa sẽ bắt đầu cạnh tranh giành sự chú ý của AI dựa trên nền tảng kỹ thuật.

Các hệ thống AI được tạo ra bởi con người và có thể chứa sở thích hoặc thiên kiến của con người, nhưng cuối cùng chúng vẫn đánh giá đầu vào, đầu ra và các tham số kỹ thuật.

Điều này đại diện cho một kỷ nguyên mới của tiền mã hóa. Nó vẫn chưa diễn ra. Mọi người thường nói về các tác nhân AI và thanh toán, nhưng việc chấp nhận có ý nghĩa vẫn chưa hiện diện ở thời điểm hiện tại.

Cụ thể với eCash, giao dịch là không thể đảo ngược, được xác nhận trong vài giây và có phí cực thấp.

Người dùng cũng có thể giao dịch với nhiều stablecoin. Firma cung cấp một stablecoin theo đô la Mỹ kèm yield, cũng như các stablecoin định giá theo euro và franc Thụy Sĩ.

eCash cũng giúp dễ dàng tạo các giao dịch có nhiều đầu ra (many outputs).

Ví dụ, một giao dịch duy nhất có thể gửi franc Thụy Sĩ cho bảy người nhận, euro cho năm người nhận và đô la Mỹ cho chín người nhận. Những người nhận đó có thể là con người, tác nhân AI, hoặc các hệ thống tự động khác.

Thực hiện cùng một thao tác trên một chuỗi dựa trên tài khoản như Ethereum hoặc Solana có lẽ sẽ đòi hỏi một bản cài đặt smart contract chuyên dụng và mức phí cao hơn đáng kể.

Về mặt kỹ thuật thì có thể làm được, nhưng nó không nhất thiết là công cụ đúng cho thanh toán vi mô (micropayments) hay các giao dịch tự động nhiều người nhận (multi-recipient payments).

Ngay cả khi một hệ thống AI ban đầu bị thiên vị muốn dùng Ethereum hoặc Solana, thì một số yêu cầu về bài toán sẽ khiến các mạng đó không phù hợp cho công việc.

Đây sẽ là một khu vực quan trọng cần theo dõi trong vài năm tới.

5. Là một nhà phát triển full-stack cấp cao, theo bạn rào cản lớn nhất đối với các nhà phát triển mới muốn xây dApps hoặc tài sản được token hóa trên hệ sinh thái eCash là gì? Những công cụ mới như Chronik Indexer đang làm cho điều đó dễ hơn hôm nay như thế nào?

Joey: Tôi không nghĩ câu trả lời chỉ riêng cho eCash.

Rào cản lớn nhất đối với các nhà phát triển mới khi xây dựng ứng dụng trên bất kỳ nền tảng nào là biết phải xây dựng cái gì.

Điều đó đúng ngay cả trước khi AI khiến phát triển phần mềm trở nên dễ tiếp cận hơn. Khi việc viết phần mềm đòi hỏi nhiều năm học tập, thực hành và hứng thú kỹ thuật, kỹ năng khó và giá trị nhất vẫn là hiểu mình cần xây dựng cái gì.

Nhà phát triển cần xác định cách dùng thời gian và sự chú ý có hạn, nên giải quyết vấn đề gì, và vì sao vấn đề đó quan trọng.

Điều đó vẫn đúng trong thế giới hậu-AI. Nó áp dụng cho eCash, Bitcoin, Ethereum, và mọi hệ sinh thái khác.

Đây cũng là vấn đề nền tảng với phần lớn công việc quanh Bitcoin và Lightning. Một lượng vốn và sự chú ý khổng lồ đã đổ vào việc kỹ thuật hóa hệ thống, nhưng rốt cuộc là đang giải quyết vấn đề gì?

Trong nhiều trường hợp, kết quả chủ yếu chỉ củng cố một câu chuyện (narrative) trong nhóm những người vốn đã tin vào công nghệ, thay vì giải quyết chính bài toán thanh toán.

Giờ đây AI đã giúp việc gia nhập gần như mọi lĩnh vực kỹ thuật dễ hơn, nhân loại có thể đang dành nhiều công sức hơn bao giờ hết để xây dựng những công cụ tinh vi mà không giải quyết các vấn đề có ý nghĩa.

Ở tầng chiến thuật, eCash có một hệ sinh thái được “định kiểu” (well-typed) cực kỳ tốt. Mọi thứ đều dựa trên UTXO, và các thư viện bổ trợ cho nhau.

Hệ sinh thái mã nguồn mở, điều này cũng giúp các tác nhân AI dễ đọc và hiểu mã nguồn hiện có.

Nếu một nhà phát triển biết họ muốn giải quyết vấn đề gì, thì phần hiện thực kỹ thuật có thể khá thẳng. Câu hỏi khó hơn còn lại là: nên xây dựng cái gì?

Chúng tôi rất sẵn lòng giúp các nhà phát triển khám phá câu hỏi đó, nhưng rốt cuộc nó vẫn cần sự khéo léo của con người.

Một cách tiếp cận là chỉ cần chọn một thứ và bắt đầu lặp lại. Hãy xây một đồ chơi (toy), một trò chơi, hoặc một thứ gì đó mà bạn thấy cá nhân thú vị.

So với nhiều hệ sinh thái crypto khác, eCash có lẽ mang lại một trong những con đường nhanh nhất để có được một bản mẫu (prototype) chạy được.

Chuỗi này tương đối đơn giản, nó dùng mô hình UTXO và các thư viện được định kiểu mạnh (strongly typed). Vì mã nguồn mở nên các công cụ AI có thể phân tích và giúp nhà phát triển bắt đầu nhanh chóng.

Trên Ethereum hoặc Solana, một nhà phát triển có thể trước tiên cần một tài khoản với nhà cung cấp API và các lệnh gọi API chuyên biệt, vì việc chạy hạ tầng node nền tảng phức tạp hơn nhiều.

Nhà phát triển cũng có thể cần phải viết smart contract ngoài phần mềm ứng dụng. Điều này làm chu kỳ lặp lại dài hơn đáng kể.

Việc xây dựng và thử nghiệm một prototype trên Ethereum hoặc Solana nhìn chung tốn nhiều thời gian hơn làm điều tương tự trên eCash.

Khi tiếp cận câu hỏi nền tảng về nên xây dựng gì thông qua thử nghiệm hữu cơ, gia tăng, eCash mang lại một số công cụ tạo mẫu nhanh (rapid-prototyping) mạnh nhất trong ngành.

Điều đó vẫn là một lợi thế quan trọng ngay cả trong bối cảnh hậu-AI, khi việc viết phần mềm trở nên dễ hơn nhưng việc quyết định phải hướng sự chú ý vào đâu vẫn khó.

6. Đối với các nhà phát triển hoặc doanh nghiệp nhỏ muốn xây dựng trên eCash—ứng dụng cho merchant, game, v.v.—điều duy nhất bạn ước gì nhiều người biết hơn về việc tích hợp hiện tại dễ dàng hoặc mạnh mẽ tới mức nào là gì?

Joey: Tôi ước nhiều người biết hơn về các công cụ và thư viện hiện có, đặc biệt là thực tế rằng toàn bộ monorepo là mã nguồn mở.

Nhiều nhà phát triển không nhất thiết hiểu điều đó cho phép làm được gì, đặc biệt trong bối cảnh hậu-AI.

Nếu ai đó đang dùng Cursor hoặc một công cụ mã hóa AI khác và muốn bắt đầu dùng các thư viện eCash, họ có thể cung cấp URL của monorepo Bitcoin ABC và cho hệ thống AI biết rằng đó chứa mã nguồn cho các thư viện dành cho nhà phát triển gắn với eCash.

Sau đó, nhà phát triển có thể mô tả vấn đề họ muốn giải quyết.

Điều đó nhanh hơn nhiều so với việc chỉ xem từng thư viện một cách riêng lẻ mà không hiểu các thành phần liên quan với nhau như thế nào.

Hãy bắt đầu từ codebase. Bạn không cần phải là một kỹ sư cực kỳ tinh vi, cũng không cần đặc biệt quan tâm đến việc tự viết từng dòng mã.

Bạn có thể chia sẻ kho mã (repository) với công cụ AI bạn đang dùng và cung cấp ngữ cảnh cần thiết để bắt đầu tạo một ứng dụng eCash.

7. CashFusion là một tính năng quyền riêng tư tuyệt vời, nhưng khi các quy định toàn cầu phát triển vào năm 2026, đội ngũ đang cân bằng nhu cầu ẩn danh người dùng với nhu cầu ngày càng tăng về tuân thủ của tổ chức (institutional compliance) và sự rõ ràng về quy định như thế nào?

Joey: Trong crypto đã phát triển một xu hướng lạ lùng: các dự án tạo ra thứ gì đó vốn đã tồn tại về mặt pháp lý và hoạt động, nhưng lại thêm sự phức tạp liên quan đến crypto mà không có lý do rõ ràng.

Nếu một vấn đề đã được giải quyết bởi một sản phẩm tài chính kế thừa, thì giá trị của việc xây lại thứ tương tự với hạ tầng crypto không cần thiết là rất hạn chế.

Một số sản phẩm quyền riêng tư mới hơn hoạt động theo kiểu này. Họ nói rằng đó là riêng tư trong khi vẫn bao gồm các hợp đồng phức tạp cho phép một số bên được ủy quyền kiểm tra giao dịch.

Ở thái cực còn lại, một số dự án đã cố gắng tối đa hóa quyền riêng tư đến mức nguồn cung không còn có thể được kiểm toán độc lập.

Với các dự án như Zcash, người dùng có thể không nhất thiết kiểm chứng được tổng cung thực đang lưu thông (circulating supply) hay tỷ lệ lạm phát thực.

Điều đó tạo ra rủi ro cho người dùng vì họ không thể chắc chắn hoàn toàn rằng số tiền là “đúng đắn/ổn”. Nó cũng tạo ra rủi ro cho doanh nghiệp, vì một loại tiền mã hóa được thiết kế đặc biệt cho các giao dịch bị che giấu có thể bị cấm trên một số nền tảng hoặc “đường ray” tài chính nhất định.

Giải pháp đã có thể nhìn thấy từ khoảng năm 2010. Quyền riêng tư không cần phải trở nên phức tạp như vậy cho đến khi có những động lực tài chính mạnh để “bán” quyền riêng tư như một câu chuyện thị trường thay vì cung cấp nó như một công cụ thực dụng.

Để có quyền riêng tư tài chính ở mức thực dụng, việc cải thiện so với cách tiếp cận kiểu CoinJoin trên một chuỗi UTXO với nhiều đầu vào và nhiều đầu ra là khá khó.

Tổng cung vẫn hoàn toàn có thể kiểm toán, trong khi các hành động về quyền riêng tư được khởi tạo bởi từng người dùng. Quyền riêng tư không tự động bị áp đặt bởi giao thức.

CashFusion là một công cụ mã nguồn mở mà mọi người có thể chọn sử dụng.

Điều này tương tự tiền mặt vật lý. Mọi người có thể chuyển tiền theo sở thích của mình. UTXO là các đối tượng số giống tiền mặt, và người dùng có thể quyết định họ chuyển chúng như thế nào.

Cách tiếp cận này loại bỏ vấn đề khỏi các kỹ sư, sàn giao dịch, đội ngũ và doanh nghiệp, đồng thời biến quyền riêng tư thành lựa chọn cá nhân.

Những người muốn có quyền riêng tư cao hơn có thể dùng các công cụ sẵn có. Những người ít quan tâm đến quyền riêng tư không cần phải dùng. Hệ thống vận hành ở mức cấu trúc mà không bắt mỗi người tham gia phải chịu trách nhiệm thực thi hoặc đảo ngược quyền riêng tư.

Rất tiếc là quyền riêng tư trong crypto đã trở nên nặng tính “câu chuyện/diễn ngôn” (narrative). Các dự án cố gắng định vị cách hiểu riêng của họ về quyền riêng tư như trào lưu tiếp theo sẽ đẩy giá trị token đi lên.

Điều đó đã thống trị các cuộc thảo luận trong khoảng một thập kỷ.

Tuy nhiên, đối với nhu cầu về quyền riêng tư và tiền kỹ thuật số ngày càng tăng một cách tự nhiên, các công cụ này luôn đã tồn tại.

Theo quan điểm của tôi, CashFusion là cách tiếp cận tốt nhất vì nó tránh được các cái bẫy đi kèm với nguồn cung không thể kiểm toán (unauditable), việc che giấu do giao thức bắt buộc (protocol-enforced concealment), các “cửa hậu” tuân thủ (compliance backdoors) và các câu chuyện quyền riêng tư thuần đầu cơ.

8. Nhiều ứng dụng crypto hiện đại gặp tình trạng độ trễ RPC hoặc các nút thắt tải dữ liệu trong lúc mạng quá tải. Cashtab tận dụng indexer bản địa của eCash, Chronik, như thế nào để giữ trải nghiệm người dùng siêu nhanh và không bị trễ so với các dApp phi tập trung dựa trên Ethereum?

Joey: Sự khác biệt về hiệu năng phần lớn đến từ việc có một codebase đơn giản hơn và đưa ra các quyết định kỹ thuật cấp cao đúng đắn từ sớm.

Quyết định quan trọng đầu tiên là mô hình UTXO thay vì mô hình tài khoản (account model).

Mô hình UTXO vốn dĩ có khả năng mở rộng tốt hơn. Một ứng dụng không cần theo dõi trạng thái của toàn bộ hệ thống hay giải quyết một lượng lớn các smart contract phức tạp.

Nó giống tiền mặt hơn nhiều: có các đầu vào, đầu ra, và một bản ghi cho biết các đầu ra đó đã đi tới đâu.

Điều này làm giảm gánh nặng tính toán và giúp hạ tầng dễ vận hành hơn.

Một node eCash có thể chạy với chi phí khoảng 5 đến 15 USD mỗi tháng. Việc chạy hạ tầng cho một mạng như Solana có thể đắt hơn đáng kể và có thể liên quan đến các yêu cầu phê duyệt bổ sung hoặc các yêu cầu liên quan đến validator.

Bài toán hạ tầng trên Ethereum và Solana đã trở nên phức tạp đến mức phải có các doanh nghiệp chuyên dụng để giải quyết nó.

Các ứng dụng nhìn chung cần các endpoint API trả phí và hạ tầng được host để đảm bảo độ sẵn sàng (uptime) chấp nhận được. Dịch vụ nhanh hơn thường tốn hơn nữa, và vẫn có thể bị giới hạn bởi mạng nền.

Vì vậy, lợi thế đầu tiên của eCash là lựa chọn cơ bản về kiến trúc dựa trên UTXO. Nó nhanh hơn và có khả năng mở rộng tốt hơn.

Lợi thế thứ hai là tính mô-đun (modularity).

Các server Chronik rất dễ triển khai, và một ứng dụng sử dụng các thư viện nhà phát triển Bitcoin ABC có thể trỏ tới nhiều server khác nhau.

Một ứng dụng có thể kết nối tới hàng chục máy chủ ở các vùng địa lý khác nhau. Nó cũng có thể chạy một máy chủ cục bộ trong khi dùng các máy chủ bên ngoài làm bản sao dự phòng.

Phần mềm có thể tự động chuyển sang máy chủ khác khi máy chủ đầu tiên phản hồi chậm hoặc trở nên không sẵn sàng.

Một ứng dụng cũng có thể được cấu hình để khi khởi động, kết nối mỗi người dùng đến máy chủ có độ trễ thấp nhất.

Nếu người dùng được phân bổ trên toàn thế giới, một người vận hành có thể triển khai các máy chủ indexer ở một số khu vực lớn. Khi đó người dùng sẽ tự động kết nối đến máy chủ có phản hồi nhanh nhất.

Điểm cốt lõi nằm ở việc vận hành hạ tầng là không tốn kém.

Khi vấn đề đó được giải quyết, các giải pháp khác sẽ nảy sinh một cách hữu cơ. Việc triển khai hạ tầng mô-đun sẽ dễ hơn, vận hành máy chủ riêng sẽ dễ hơn, và có thể tận dụng các máy chủ công khai sẵn có.

9. Trong thế giới lý tưởng của bạn, hệ sinh thái eCash trông như thế nào? Bạn có dự đoán thú vị nào như những ứng dụng cụ thể, quốc gia dẫn đầu về chấp nhận, hay những use case “điên rồ” mà đến nay mọi người vẫn chưa nói đến? Tương lai của eCash sẽ ra sao?

Joey: Tôi thấy đang hình thành một thế giới hoàn toàn mới cho crypto.

Gần đây tôi tham dự một hội nghị Bitcoin, và cảm giác như quay lại năm 2015. Nhiều cuộc trò chuyện vẫn y hệt. Mọi người vẫn bàn về Lightning, về việc áp dụng (adoption), và khi nào thì việc sử dụng có ý nghĩa cuối cùng sẽ xảy ra.

Thế giới rộng lớn hơn đã vượt qua những cuộc trò chuyện đó.

Đà khởi đầu ban đầu cho crypto vào các năm 2013, 2017, và thậm chí trong giai đoạn thị trường thời COVID dựa trên việc công nghệ có thể lý thuyết sẽ làm được gì trong tương lai.

Tuy nhiên, nhiều dự án dù hứa hẹn rất lớn vẫn chưa mang lại những kết quả đó.

Chúng tôi không có một Airbnb phi tập trung chạy trên Ethereum. Chúng tôi cũng không có một Uber phi tập trung hoạt động ở quy mô lớn. Những tầm nhìn đó đã không thành hiện thực.

Thay vào đó, chúng tôi đã tạo ra các sòng bạc memecoin lớn, làm thất vọng người dùng, và thực hiện vài nỗ lực hơi vụng về cho hạ tầng thanh toán.

Các câu chuyện đầu cơ khác cũng xuất hiện quanh các mảng như quyền riêng tư. Một số người tham gia quyết định rằng quyền riêng tư có thể trở thành xu hướng đầu cơ lớn tiếp theo và cố gắng điều hướng vốn vào đó.

Điều đó đã tạo ra một vài biến động giá tạm thời, nhưng mô hình tổng thể về câu chuyện, hype và nhu cầu đầu cơ đang dần cạn kiệt.

Hype hoạt động khi một công nghệ còn mới và tương lai của nó chưa được kiểm chứng. Lời hứa có thể vẫn sẽ được thực hiện.

Nhưng khi toàn bộ tiền đề phụ thuộc vào hype, đã trôi qua mười năm và vẫn chẳng có nhiều điều xảy ra, thì chiến lược tương tự trở nên kém hiệu quả hơn nhiều—đặc biệt khi AI và các công nghệ mới khác đang cạnh tranh giành sự chú ý.

Sẽ rất tốt nếu thấy các tài sản mà những người ủng hộ crypto dài hạn nắm giữ đột nhiên tăng giá trị, nhưng có lẽ đó không phải tương lai.

Tương lai có lẽ sẽ dựa nhiều hơn vào nhu cầu gia tăng (incremental) và hữu cơ. Tôi tin tăng trưởng vẫn sẽ theo cấp số nhân, ngay cả khi ở giai đoạn đầu thì khó nhìn thấy hơn.

Nếu tiền mã hóa có lý do để tồn tại, thì nhu cầu sẽ tiếp tục tăng. Tôi tin rằng nó có lý do để tồn tại, vì hệ thống tài chính vẫn còn rất nhiều điểm sai hỏng.

Crypto có một số chi phí kỹ thuật so với các hệ thống kế thừa, nhưng nó cũng mang lại khả năng chống kiểm duyệt, tính cuối cùng của giao dịch (transaction finality), và khả năng giao dịch mà không cần phụ thuộc vào bên thứ ba.

Việc sử dụng thực sự những lợi ích đó lại quá nhỏ so với hoạt động crypto mang tính đầu cơ trong suốt thập kỷ qua, khiến việc nhìn thấy sự chấp nhận thực sự trở nên khó.

Tuy vậy, việc sử dụng thực tế vẫn đang tăng theo cấp số nhân. Chúng ta vẫn đang ở phần tương đối “phẳng” của đường cong chấp nhận (adoption S-curve).

AI có thể là một yếu tố giúp đẩy crypto đi lên trên đường cong đó và tạo ra hiệu ứng “hockey-stick” dễ thấy hơn.

Một yếu tố khác là việc quản lý tài chính sai cách (mismanagement) tiếp diễn.

Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve), chính phủ các quốc gia, lạm phát tiền tệ, và sự bất ổn tiền tệ rộng hơn nằm trong số những “người cổ vũ” lớn nhất cho tiền mã hóa.

Năm 2013, người ta thường cho rằng bạn nói chuyện phi lý nếu mô tả lạm phát là mối quan ngại nghiêm trọng. Ngày nay, nhận thức về lạm phát gần như phổ biến khắp nơi.

Vì vậy, chúng ta sẽ thấy nhu cầu đối với tiền mã hóa tăng lên như một sản phẩm hữu ích.

Chỉ một số lượng giới hạn các loại tiền mã hóa thậm chí đang cố gắng trở thành sản phẩm hữu ích.

Nhiều hệ sinh thái đã đầu tư mạnh để trở thành trào lưu hấp dẫn tiếp theo và thu hút các nhà phát triển có thể trình bày bức tranh lạc quan nhất về tương lai. Trong quá trình đó, họ đã bỏ qua các nền tảng thực dụng như công cụ được tài liệu hóa tốt, các thư viện UTXO định kiểu mạnh, hệ sinh thái ứng dụng và khả năng tạo mẫu nhanh (rapid prototyping).

Đó là những thứ có thể giải quyết các vấn đề tài chính đang nổi lên.

eCash phù hợp tốt với môi trường đó.

Hệ thống tài chính vẫn bị hỏng, trong khi nhiều hội nghị crypto lớn vẫn đang thảo luận cách tái tạo các điều kiện đầu cơ của 5 năm trước thay vì chuẩn bị cho 5 hoặc 10 năm tới.

eCash có thể định vị mình như hạ tầng cho thanh toán token tốt hơn, bao gồm thanh toán stablecoin, đồng thời hỗ trợ các khoản thanh toán tầng nền (base-layer payments) hiệu quả hơn.

Nó cũng có thể trở thành công cụ xác nhận/thanh toán (settlement) cho các khoản thanh toán từ máy tính tới máy tính và cho tác nhân AI.

Những ứng dụng đó có thể đưa eCash lên đường cong chấp nhận quan trọng hơn: việc dùng tiền mã hóa trong thế giới thực thay vì dùng mang tính đầu cơ.

Sự tăng trưởng đó vẫn khó nhìn thấy ngày hôm nay, nhưng tôi tin nó là tăng trưởng theo cấp số nhân và chúng ta đang tiến lại gần hơn với nó.

10. Quan điểm của đội ngũ về việc solo mining eCash là gì? Chúng tôi vận hành solo mining trực tiếp trên eCash tại SolarFury, và có sự quan tâm thật sự từ cộng đồng. Tôi tò mò không biết phía developer nhìn nhận các thợ đào nhỏ trong hệ sinh thái như thế nào.

Joey: Solo mining rất quan trọng.

Để một dự án vẫn phi tập trung, việc tham gia phải dễ tiếp cận. Mọi người cần có khả năng tham gia và đóng góp vào hệ sinh thái.

Với hầu hết các dự án lớn, điều đó đã trở nên khó hoặc thậm chí không thể làm được.

Ngay cả với Bitcoin, việc tự đào (solo mining) bằng phần cứng cá nhân có chi phí gia nhập cực kỳ cản trở.

Nhiều dự án đã nhận ra tầm quan trọng của việc hỗ trợ các thợ đào (miner) cá nhân và đã cố gắng phát triển nhiều giải pháp khác nhau.

Giải pháp phổ biến nhất là một thứ mà tôi tin là sai lầm: tạo một thuật toán đào kháng ASIC (ASIC-resistant mining).

Ý tưởng là bất kỳ ai cũng có thể đào bằng GPU hoặc laptop. Tuy nhiên, điều đó chỉ đúng cho đến khi dự án đạt đủ thành công để thu hút phần cứng chuyên dụng.

Cuối cùng, ai đó sẽ phát triển một con chip tốt hơn hoặc một ASIC, và những thợ đào thông thường lại không thể cạnh tranh.

Phương án thay thế là dùng thuật toán băm (hashing) phổ biến và thống trị nhất—SHA-256, mà Bitcoin cũng sử dụng—rồi phát triển cơ chế phần mềm để các bên tham gia nhỏ hơn có thể cạnh tranh.

eCash là một trong số rất ít dự án đã theo hướng tiếp cận này.

Kỹ thuật này khó. Nó đòi hỏi phải quản lý các điều kiện khó-độ (difficulty-adjustment) bất thường và cân bằng các quan điểm khác nhau của cộng đồng về cách tối ưu thuật toán.

Tuy nhiên, giờ đây chúng ta đã đạt tới một điểm mà bài toán về cơ bản đã được giải quyết phần lớn.

eCash đã vận hành nhiều năm song song với Bitcoin sử dụng thuật toán SHA-256 chiếm ưu thế. Mạng nhận switch miners, các thợ đào eCash chuyên dụng và các thợ đào solo.

Cách tiếp cận này đã chứng minh là một phương thức mạnh mẽ để các cá nhân có thể đóng góp vào một mạng lưới peer-to-peer phi tập trung.

11. Avalanche Consensus là một nâng cấp lớn về tốc độ và tính cuối cùng (finality). Đội ngũ có đang nghĩ về việc dùng tốc độ đó theo những cách thú vị hoặc bất ngờ nào ngoài việc chỉ làm các khoản thanh toán như micro-rewards, gaming, hay thậm chí là một thứ hoàn toàn sáng tạo mà đến nay chưa ai nhắc tới?

Joey: Một trong những công dụng quan trọng nhất là đảm bảo các nâng cấp mạng trong tương lai ít gây tranh cãi hơn và không tự động dẫn đến việc chia tách chuỗi (chain split).

Tuy nhiên, những ứng dụng cuối cùng thú vị nhất có lẽ vẫn chưa được biết tới.

Bất kỳ ai cũng có thể xây dựng trên công nghệ và dùng nó cho các mục đích khác nhau. Các use case cuối cùng trở nên quan trọng sẽ xuất hiện thông qua thử nghiệm.

Khả năng cao là chúng sẽ không bị áp đặt từ trên xuống bởi đội ngũ khi công bố rằng một tính năng cụ thể phải được dùng theo một cách nhất định.

Khả năng cao là một nhà phát triển độc lập sẽ nhận ra họ có thể dùng công nghệ cho các giao dịch nhanh, phí thấp, không thể đảo ngược, và xây dựng thứ mới xung quanh đó.

Các nhà phát triển có thể tạo môi trường chuyên biệt của riêng họ và thử nghiệm những ứng dụng mà chúng tôi chưa kịp dự đoán.

Những kết quả thú vị nhất sẽ đến từ nhiều nhà phát triển, nhiều cách tiếp cận khác nhau và các lần thử nghiệm lặp lại, hơn là từ một use case duy nhất được định nghĩa tập trung.

Các câu hỏi cộng đồng trực tiếp (Live Community Questions)

12. Có kế hoạch xây dựng một cầu nối (bridge) an toàn và không cần niềm tin (trustless) giữa eCash và các hệ sinh thái DeFi lớn khác mà không dựa vào các token bọc (wrapped) từ bên thứ ba rủi ro hay không?

Joey: Các bridge đã có một danh tiếng rất tệ về bảo mật vì nhiều bridge đã bị hack và bị rút cạn hoàn toàn.

Một phần của vấn đề là hầu hết các cầu nối token (token bridges) kết nối một chuỗi dựa trên tài khoản này với một chuỗi dựa trên tài khoản khác. Do đó, bridge phụ thuộc vào smart contract, vốn đưa vào vô số vectơ tấn công mà khó xác định và loại bỏ.

Trên eCash, theo tôi, giải pháp tốt nhất là dùng protocol token vốn đã có sẵn trên mạng.

eCash có các token ALP, có thể được hoán đổi thông qua các giao dịch nguyên tử (atomic) riêng lẻ. Đây là cách hệ thống đang hoạt động hiện nay với Firma.

Ví dụ, khi ai đó đổi euro lấy franc Thụy Sĩ, các đầu vào và đầu ra sẽ xác nhận toàn bộ thương vụ trong một giao dịch nguyên tử duy nhất.

Nếu giao dịch đó được xác nhận (với thời gian dưới hai giây trên eCash) thì sẽ không có cách để các đầu ra khác đi so với ý định ban đầu của giao dịch.

Đó là giải pháp mạnh mẽ nhất.

Các loại bridge khác về cơ bản là kiểu triển khai “người đứng sau rèm” (man-behind-the-curtain). Dù các bridge tinh vi trên các chuỗi lớn đến đâu, cuối cùng họ vẫn đưa tiền vào một “bể” (pool) duy nhất, kiểm tra rằng tiền đã có mặt, rồi giải phóng tiền khỏi một bể khác.

Mô hình đó vốn dĩ mong manh.

eCash có thể triển khai mô hình bridge thông thường tương tự để chuyển tài sản sang một mạng như Solana, nhưng nó vẫn sẽ kế thừa những điểm yếu tương tự.

Trong tình huống đó, việc dùng sàn giao dịch có thể lại là lựa chọn an toàn hơn.

Lợi thế độc nhất eCash mang lại là khả năng hoán đổi các token đã tồn tại trên eCash mà không cần bất kỳ smart contract hay rủi ro smart contract nào.

Khả năng đó hiện đang có sẵn cho các loại tiền tệ thông qua Firma, nhưng nó có thể được áp dụng cho bất kỳ tài sản nào khác mà ai đó muốn token hóa trên eCash.

Với cách tiếp cận nguyên tử (atomic), hoặc toàn bộ giao dịch trao đổi diễn ra đúng như dự định, hoặc nó sẽ không xảy ra gì cả. Điều này mạnh về kỹ thuật hơn đáng kể so với việc dựa vào một cầu (bridge) thông thường.

13. eCash có kế hoạch tạo chương trình đại sứ để người dùng có thể quảng bá nền tảng ở các quốc gia không nói tiếng Anh hay không?

Joey: Chúng tôi hỗ trợ những người quảng bá eCash và giới thiệu nó tới các cộng đồng mới.

Tôi không nghĩ hiện tại chúng tôi có một chương trình đại sứ chính thức, nhưng nguyên tắc thì tương tự bất kỳ công ty, công việc hoặc sáng kiến nào: nếu ai đó có thể chứng minh rõ ràng giá trị tạo ra từ một hoạt động, thì có thể cấp kinh phí cho hoạt động đó.

Ý tưởng tốt hiếm khi thất bại chỉ vì không có nguồn vốn. Con người muốn đầu tư vào các sáng kiến cải thiện hệ sinh thái.

Hầu hết các chương trình đại sứ chính thức được tạo từ trên xuống. Một nhóm có ngân sách lớn, không chắc chắn hoàn toàn sẽ tiêu thế nào, và quyết định thành lập một chương trình đại sứ.

eCash luôn hoạt động với đội ngũ tinh gọn hơn nhiều. Chúng tôi chưa bao giờ có một “hồ tiền lớn” đi kèm với bài toán tìm cách tiêu tiền đó.

Hoạt động tiếp cận cộng đồng và các đại sứ địa phương là quan trọng, nhưng các chương trình của chúng tôi nhìn chung đã mang tính không chính thức và do những người thật sự tin vào dự án thúc đẩy.

Một số cộng tác viên toàn thời gian hiện tại bắt đầu theo kiểu tham gia cộng đồng không chính thức như vậy.

Hiện tại chúng tôi chưa có một quy trình chính thức nơi ai đó hoàn tất một chuỗi các bước được xác định trước và tự động nhận một vị trí đại sứ cụ thể.

Tuy nhiên, các đóng góp cộng đồng có ý nghĩa, tiếp cận theo khu vực (regional outreach), và các đề xuất đã được phát triển tốt luôn có giá trị.