Một trong những chi tiết khiến mình dừng lại khá lâu khi đọc về @MidnightNetwork không phải là privacy architecture hay ZK proof. Thứ làm mình chú ý hơn lại là một ý tưởng khá đơn giản: dApp có thể trả phí giao dịch thay cho người dùng.
Trong phần lớn các blockchain hiện nay, đặc biệt là những hệ sinh thái như Ethereum, người dùng gần như luôn phải chuẩn bị token gas trước khi làm bất kỳ hành động nào. Chỉ để swap một token hay tương tác với smart contract, bạn phải có ví, có gas và hiểu cách network fee hoạt động.
Trong cộng đồng crypto điều này nghe khá bình thường. Nhưng nếu nhìn như một người dùng internet bình thường, mình thấy điều này rất lạ.
Internet chưa bao giờ hoạt động theo cách đó. Khi dùng những dịch vụ quen thuộc như Gmail hay Uber, người dùng chỉ mở ứng dụng và sử dụng. Họ không cần nghĩ tới chi phí server, băng thông hay hạ tầng phía sau. Những chi phí đó thường được hấp thụ ở phía ứng dụng.
Điều thú vị là thiết kế token của Midnight dường như đang thử đưa logic quen thuộc đó vào blockchain.
Theo cách mình hiểu từ tài liệu của dự án, hệ sinh thái của Midnight sử dụng hai token có vai trò khác nhau. Khi một project nắm giữ $NIGHT , hệ thống sẽ tự động tạo ra DUST theo thời gian. Có thể hiểu đơn giản DUST giống như một dạng transaction fuel được tạo ra từ việc nắm giữ NIGHT trong hệ thống và nó được dùng để thanh toán phí giao dịch trên mạng, không thể giao dịch.
Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ này.
Khi một ứng dụng nắm giữ đủ NIGHT, lượng DUST được tạo ra từ đó có thể được dùng để tài trợ phí giao dịch cho người dùng khi họ tương tác với dApp. Điều này mở ra một mô hình khá khác so với phần lớn blockchain hiện nay. Người dùng không nhất thiết phải chuẩn bị gas trước khi tương tác với dApp.
Mình từng thử onboarding vài người bạn vào crypto, và phần khiến họ bối rối nhất thường không phải DeFi hay trading strategy. Những khái niệm cơ bản như ví, seed phrase và gas fee mới là thứ khiến họ chùn lại.
Chỉ riêng việc giải thích tại sao họ phải mua một token chỉ để dùng ứng dụng đã là một rào cản.
Vì vậy khi đọc về cơ chế self funding dApps của Midnight, mình bắt đầu nghĩ tới một khả năng khác. Nếu developer có thể tài trợ phí giao dịch cho người dùng, trải nghiệm của dApp có thể bắt đầu giống với cách các sản phẩm Web2 hoạt động.
Người dùng mở app.
Thực hiện một hành động.
Phần chi phí phía sau được xử lý bởi hệ thống.
Tất nhiên Midnight không chỉ xoay quanh UX. Phần kiến trúc của mạng còn gắn với các thành phần như privacy layer và ZK proof, nơi dữ liệu có thể được giữ private nhưng vẫn chứng minh được một số điều kiện cần thiết cho hệ thống, ví dụ compliance hoặc điều kiện tham gia giao dịch.
Nhưng ngay cả khi bỏ qua phần privacy, cơ chế NIGHT và DUST vẫn là một chi tiết đáng suy nghĩ.
Nếu dApps thực sự có thể tự tài trợ phí giao dịch cho người dùng, thì một giả định quen thuộc của blockchain có thể bắt đầu thay đổi. Gas fee có thể dần trở thành chi phí hạ tầng của ứng dụng, thay vì chi phí mà người dùng phải trực tiếp trả mỗi lần tương tác.
Tất nhiên vẫn còn nhiều câu hỏi. Khi lượng người dùng tăng lên, chi phí vận hành của các ứng dụng sẽ được cân bằng như thế nào. Token economics của $NIGHT và DUST có đủ bền vững trong dài hạn hay không.
Nhưng điều khiến mình tò mò hơn là một khả năng lớn hơn.
Nếu những mô hình như vậy bắt đầu xuất hiện nhiều hơn, liệu blockchain có dần bước sang một giai đoạn nơi người dùng thậm chí không còn phải nghĩ tới gas fee, giống như cách phần lớn chúng ta sử dụng internet ngày nay?
